Een borrel op de LHBTQ medemens!

Naar mijn mening is het enorm goed nieuws dat het centraal bureau voor statistiek (CBS) dit jaar voor het eerst naast de cijfers met betrekking tot de economie ook cijfers presenteert met betrekking tot het welzijn. Uit de cijfers komt naar voren dat het ook op dit gebied goed gaat in Nederland. Zo is de medemens uit de LHBTQ (lesbo, homo, bi, transgender, queer) gemiddeld genomen veel meer geaccepteerd dan 10 jaar geleden. Een overwinning voor de liefde, die naar mijn mening niet gebaat is bij moraliserende dwang vanuit traditionele religieuze dogma's. Als twee mensen van elkaar houden, is dat mooi, ongeacht hun geslacht. Bovendien doet sekse en aantrekkingskracht er in onze moderne technologische samenleving veel vaker niet toe dan wel...

Maar wat heeft dit nu met brein en technologie te maken, zult u wellicht denken. Alles! Cultuur heeft ons deels vrij gemaakt van de natuur, eerst via taal en religie en niet veel later via techniek. Onze breinen maakten dit mogelijk. Vanaf de beheersing van het vuur en de eerste gereedschappen tot nu - smart Technology - heeft de technologische ontwikkeling een lange culturele weg afgelegd, met veel uitdagingen en mogelijkheden. In het CBS rapport komt ook naar voren dat de ecologische voetafdruk van de gemiddelde Nederlander nog veel te groot is. Dat betekent dat de arme wereld leidt onder onze uitgaven en welvaart, van vliegreizen tot de aanschaf van rotzooi in goedkope winkels. En de natuurrampen door onder meer klimaatveranderingen drijven hele volksstammen op de vlucht. Cultuur en techniek staan aan het begin van deze ellende, maar moeten ook de oplossing brengen, door onder meer het uitvinden en exploitabel maken van minder belastende en meer duurzamere energieomzetting.

Onze cultuur is, zo komt uit het beeld dat het CBS schetst naar voren, economisch gezond en tevens gelukkig om in te leven. Daar kunnen we blij mee zijn, ook al moeten we hard werken om de ecologische voetafdruk kleiner te maken. Maar we koesteren onze waarden, zoals dat vrouwen niet ondergeschikt zijn aan mannen. Menszijn staat centraal, en het geslacht is daar ondergeschikt aan, evenals of de liefde tussen de geslachten of onder de geslachten ontstaat. Maar juist de mensen die op de vlucht zijn voor de ellende die de mede door onze welvaart ontstane klimaatverandering heeft veroorzaakt - mislukte oogsten en onderlinge ontwrichting en strijd die daaruit voortkomt - lijken nog niet altijd onze culturele waarden te willen delen. Juist in slechte omstandigheden wordt teruggegrepen op traditionele waarden, zoals op de Amerikaanse plantages op de negrospirituals werd teruggegrepen en zo de blues ontstond. Hoewel religieus extremisme in bijvoorbeeld noord Afrika minder inspirerend in onze cultuur lijkt dan de blues een eeuw geleden, is het teruggrijpen op religieuze traditie dus niet gek, maar eigenlijk zelfs wel logisch.

Het is denk ik volkomen terecht dat we de vluchtelingen laten delen in "onze" rijkdom.  In een geglobaliseerde wereld is wegkijken geen optie. Wederkerigheid kenmerkt in een positieve psychologie onze menselijkheid. Maar tegelijkertijd moeten we waken over onze waarden: gelijkheid van man en vrouw, liefde voor de mens is niet dogmatisch aan geslacht gebonden en ... er is niets mis met af en toe een borrel! Op het welzijn van iedereen, we zijn allen met elkaar verbonden.

Black Mirror

Waar je ook komt, als consument word je steeds gevraagd naar je mening over de dienstverlening. Niet dat je veel te zeggen krijgt: duim omhoog (smiley), of omlaag (dislike). Dit is des te meer irritant als de dienstverlening geheel niet voldoet. Voor mijn dochter heb ik een mobiele telefoon abonnement inclusief toestel afgesloten. Toen ze op school haar toestel "verloor" - de volgende dag bleek hij bij de conciërge te zijn gebracht - hebben we in de telefoonwinkel de simkaart laten blokkeren. Dat hadden we beter niet kunnen doen! Het was nog steeds niet geregeld na drie bezoeken aan de Phone-shop en 4 telefoongesprekken met de helpdesk (elk meer dan 10 minuten vanwege het wachten en "keuze" toetsen indrukken; alsof ik daarvoor heb gekozen!). De telefoon kon wel op internet, maar bellen lukte niet meer. Elke keer zei de servicemedewerker dat we de vorige keer slecht geholpen waren, waarvoor excuus. Na een minuut of tien zouden alle functies weer operationeel zijn. En elke keer kregen we een evaluatie-link mbt de geleverde service. De zesde keer, per telefoon, kreeg ik opnieuw een sms met een link met het verzoek de dienst te evalueren. Dit keer vulde ik in dat ik het zeer slecht vond, etc. Een inhoudelijk argument kon ik niet kwijt. Ik heb een klacht gemaild naar het enige adres dat ik na lang zoeken op internet vond. U raadt het al, hier heb ik nooit meer iets van gehoord. Onder het mom de client zo goed mogelijk te helpen krijg je te pas en te onpas evaluaties voor de kiezen, waarin je niet kwijt kunt wat je ergens werkelijk van vindt. Je mag vinden wat je wilt, maar wordt zorgvuldig in de richting van de opgestoken duim gedirigeerd. Evaluatie-gekte...

Tot voor kort deed ik deze schijnevaluaties af als een domme maar op zich legitieme manier van bedrijven om hun klantwaardering op te vijzelen en "aan te tonen". Ernstiger vind ik het als het gaat om (hoger) onderwijsinstellingen en opleidingen die gedwongen zijn om mee te doen in de Elsevier student-enquêtes (NSE). Vaak wordt over 1 duizendste van een punt getwist over wie het "beste" is, daarbij aspecten negerend als het aantal studenten per opleiding, het onjuist extrapoleren van punten van een 5 of 7 puntenschaal en veel andere meer technische (mathematische) aspecten. Het is bijvoorbeeld voor een hogeschool met slechts een paar honderd studenten veel makkelijker om de studenten ervan te overtuigen dat het onverstandig is om op je eigen diploma te spugen dan voor een instituut met duizenden studenten. Als je iets wilt veranderen, geef het overal aan, maar niet in de Elsevier-enquête. Je hoeft geen PhD in data-science te hebben om hier de ernstige methodologische en mathematische tekortkomingen van in te zien. En als je als opleiding laag of juist hoog scoort en je dingt af op de overtrokken conclusies die hieruit getrokken worden, ben je onsportief (lage score), of dom (hoge score). Hiermee heeft dit soort waanzin ook in het hoger onderwijs een vaste plek gekregen in de curricula. Eraan ontsnappen kan niet. Universiteitsbestuurders, opleidingen en marketingafdelingen geven jaarlijks aanzienlijke bedragen van de onderwijstoelagen uit aan dit circus, terwijl Elsevier de zakken vult. Vervelend, maar als het daar bij blijft... 

Het blijft daar niet bij. In een briljante aflevering "Nosedive" van de serie Black Mirror wordt duidelijk wat de gevaren van deze evaluatie-gekte kunnen zijn op individueel niveau. Mensen geven in de aflevering elkaar likes bij alles wat ze doen. Slimme algoritmes berekenen op een 5 punt-beoordeling waar je staat. Als je een 5 bent, ben je de top, een 1, of 2 is een maatschappelijk verstotenen. Een topper die een lagere (bijvoorbeeld een 3,8) toelaat als "friend" verdient daarmee punten. Maar als de afstand tussen jou en de lager geëvalueerde te groot is, dan schaadt je jezelf met deze "vriendschap". Mensen met een hogere "likes" status krijgen vele voordelen (toegang tot bepaalde faciliteiten, kortingen, etc.). Hoewel dit fictie is, gebeurt dit natuurlijk al deels op de sociale media. 

Laatst las ik in de krant dat in China aspecten zoals die in de Black Mirror aflevering waren getoond al geïmplementeerd (social credit system) worden. We "shapen" de samenleving daarmee naar wat de bedrijven of algoritmes ons als de meest wenselijke uitkomst voorhouden. Er is geen mogelijkheid om aan deze evaluatie-gekte te ontsnappen. Als ik mijn studenten een moeilijk probleem uitleg, kunnen ze online via dislikes mijn gedrag "shapen" richting iets dat ze wel leuk vinden. De docent als een rat in een Skinner box. Dan hoop ik dat ik nog mag blijven om een liedje te zingen!

Nothing lasts forever!

Soms vergeten we dat niets blijvend is. In ieder geval lijkt in onze 24 uurseconomie alles 24/7 beschikbaar: energie (warmte, licht), vermaak (internet, tv radio) en voedsel (winkels zijn steeds langer open). Massaal onttrekken we ons hiermee aan de natuurlijke cycli. Hooguit zijn de wintergroenten in de zomer iets duurder, of moet de verwarming in de winternacht iets harder werken, maar het klimaat en de natuur zijn gereduceerd tot sfeerbepalend op de achtergrond. Techniek speelt een belangrijke rol in de realisatie en organisatie van een continu beschikbare werkelijkheid. De beschikbare (ICT) techniek en services dragen daarbij hard bij aan de illusie dat wij mensen net zo continu zijn als de kunstmatige - gedenaturaliseerde - wereld om ons heen. Hierdoor kunnen we makkelijk vergeten dat wijzelf biologisch en psychologisch gesproken wel degelijk net als de natuur en de klimaten volkomen cyclisch zijn.

Het makkelijkst zien we onze "natuurlijke" schommelingen in onze relaties, bijvoorbeeld tot vrienden en geliefden, of tot het werk. Onze bereidheid om te investeren in relaties hangt van een groot aantal factoren af, maar deze factoren zijn per fase verschillend. In de beginfase van bijvoorbeeld een werkrelatie - de groeifase - is het vaak noodzakelijk zelf veel te investeren. Om jezelf aan te passen aan de voor jou nog nieuwe werkzaamheden en taken. Daarvoor is het van belang dat de beleefde beloning goed is afgestemd op de investeringen. De processen hierbij zijn psychologisch gezien niet altijd lineair. Veel investeren tegen een schrale, maar afdoende beloning is bijvoorbeeld beter gebleken dan een ruime beloning bij een lagere investering. De theorie van de cognitieve dissonantie speelt hierbij een rol. Omdat we graag het beeld dat we van onszelf hebben consistent willen houden, zal iemand die veel investeert en daar relatief weinig voor terugkrijgt, geneigd zijn de investering voor eigen (interne) rekening (motivatie) te nemen. Immers, we zijn geen sukkels die voor niets zo hard werken; je werkt hard omdat je het belangrijk vindt!

Na de eerste (groei) fase in een nieuwe (werk)relatie, komen we in een fase van meer stabiliteit. In deze fase kunnen we ons ook weer richten op andere zaken dan de nieuwe relatie, hoewel we pas in de derde fase, de routine fase, grotendeels volledig op de automatische piloot kunnen vertrouwen. Maar natuurlijk veranderen er altijd dingen op het werk (een nieuwe baas, of collega, of nieuwe procedures) of in de relatie. Waar je je in de Stabiliteitsfase nog relatief makkelijk aan veranderingen kan aanpassen, is dat in de routinefase moeilijk. Ingesleten patronen zijn soms moeilijk te doorbreken. Als het toch echt noodzakelijk is om de patronen te doorbreken, kom je gemakkelijk in een vierde fase, de fase van hernieuwde keuze. In deze fase staat alles op de kop. Breuk, of juist doorgroeien naar een dieper of ander niveau ligt hier sterker binnen de mogelijkheden dan in de overige 3 fasen. Na zo'n breuk (scheiding, burn-out, sollicitatie, etc.) of positiever "keuze", herhaalt de cyclus: groei, stabilisatie, routine en keus.

Tijdens ons leven maken we vele van bovenbeschreven cycli mee. Het is niet toevallig dat juist nu onze leefwereld een zo continue beschikbaarheid heeft gekregen, we gemiddeld genomen vaker mbt zowel vrienden, geliefden, als werk opnieuw lijken te beginnen. Er wordt bijvoorbeeld gesproken van seriële monogamie. Ook op de werkvloer wisselen we over het algemeen veel vaker van baan. Nu we onze stabiliteit niet meer uit de relaties halen, maar uit een gefixeerde continue beschikbaarheid, komt juist hierin onze natuurlijke wederkerigheid tot uitdrukking. Hoewel ik geloof dat het beter zou zijn voor ons psychisch welzijn om een meer wederkerige relatie met onze bronnen en de natuur te onderhouden (en dat zou zeker beter zijn voor het milieu, maar dat terzijde), is het van belang in relaties en werk de fasen te onderkennen. 

Echter, de meeste HRM tools gaan uit van continuïteit aan de kant van de werknemer, bijvoorbeeld door persoonlijkheidsaspecten en competenties te benadrukken. Mijn team bouwt met collega's van de Hanzehogeschool en softwarehuis BizzXL een tool dat juist voor individuele werknemers de verschillende fasen belicht en zo de werknemer helpt zich te oriënteren op de eigen cyclus: APK Werkscan. We gebruiken daarbij datamining algoritmes en zo trachten we bij te dragen aan het benadrukken dat iedereen altijd in verandering is: Nothing lasts forever!

Kwaliteit.

Heerlijk, een weekje vakantie! Mogelijkheden te over. Een retourtje Groningen - London (€25 per vliegtuig) is in de aanbieding nog goedkoper dan per openbaar vervoer vanaf Groningen naar Wildlife in Emmen (€49), net in de naastgelegen provincie. We gaan naar Luxemburg, waar mijn oudste zoon Camiel momenteel woont. We hebben een geweldig weekend, waarin we door Camiel door de prachtige stad worden gegidst. In de avond tijd om te lezen. In mijn tas zit de afscheidsrede van professor Wim van Gemert, waarin hij de huidige economie - vol afval en verspilling -vergelijkt met de fase van puberaal "coma-zuipen": meer is beter dan genoeg. Hij beschrijft hoe hij momenteel geniet van de spaarzame momenten die hij met zijn zoon die ook in het buitenland woont geniet van een oude whisky: zijn zoon en hij drinken bij elke spaarzame ontmoeting elk een glaasje. Een niet-economische economie (want vol afval en verspilling) heeft daarbij ruimte gemaakt voor een economie van wederkerigheid: als iets beschikbaar is maak je er gebruik van, maar niet teveel. Je hangt de was buiten als de zon schijnt en slaapt als het donker is.

Techniek die wederkerig is geïntegreerd in de natuurlijke loop, kan zeker ons leven vergemakkelijken. Maar vliegreizen - enorm verspillend - subsidiëren totdat ze voor dumpprijzen worden aangeboden, lijkt niet wijs. Nogmaals, verspilling is niet economisch en een oneconomische economie breekt ons vroeg of laat beslist opnieuw op. We besluiten aan onze dagen met Camiel een paar dagen kamperen vast te knopen. Zo rijden we vanuit een van de Europese hoofdsteden met onze 15 jaar oude Volkswagen naar een natuurcamping in Frankrijk. Het is koud, maar met warme truien en slaapzakken genieten we bij kaarslicht van het elkaar voorlezen. Ridderverhalen uit de middeleeuwen. Op de e-reader, dat wel, op één accu avondenlang lezen bij kaarslicht. Wederkerige economie, ver weg van de wereld waarin altijd alles volledig beschikbaar is, onafhankelijk van klimaat en natuur. Wederkerige techniek, noemt van Gemert het, zoals zonne-energie en windenergie. 

Op de NOS app zie ik dat Europa miljarden gaat investeren in AI technologie om de VS en China bij te kunnen houden. Tegelijk biecht de ene na de andere ex-werknemer van Google, Facebook en YouTube op dat ze niet wisten wat ze deden en dat ze met de door hun ontwikkelde technologie enorm veel schade hebben aangericht. Één van hen zegt zelfs het publiek met slimme algoritmes massaal te hebben geprogrammeerd om dingen leuk te vinden of juist af te wijzen. Hoewel ik denk dat dàt nogal meevalt, is het een feit dat techniek helpt te globaliseren. Techniek unificeert, en dat is op zichzelf niet goed of slecht. Maar het idee dat techniek de enige weg naar de toekomst is, is nodeloos zelf-evident en daarmee stupide.

Neem de podia voor jongerencultuur (of een willekeurig andere vorm van kunst, literatuur, etc.), die nooit meer lokaal kunnen zijn, omdat de sociale platforms direct elke uiting op lijn plaatst met de rest van de wereld. En de algoritmes plaatsen het in lijn van succes, wat zeker niet hetzelfde is als originaliteit, of inventiviteit, laat staan genialiteit. Dus moeten vele genieën zien hoe middelmatigen de Goffert-parken en Ziggo-domes bezet houden en voor hun definitief belemmeren. In feite programmeren inderdaad de algoritmes wie op welk podium wordt aanbeden, door internetgebruikers te herprogrammeren tot fans, keurig rekening houdend met hun aanvankelijke voorkeuren. Met algoritmische "hand" (suggesties voor verder kijken) wordt bv de metal-fan keurig naar de meest succesvolle metal-acts van dit moment geleidt. Wat succesvol is, is een resultante van datamining algoritmes. De groten worden groter en dat werkt uiteindelijk ook hier de middelmatigheid in de hand. Maar wat is nieuw, voor de algoritmes waren het de commerciële platenlabels, etc. 

Op de terugreis overdenk ik de heerlijke week. De gesprekken met mijn zoon over politiek, techniek en vooruitgang. Ok, onbedoeld hebben de opbiechtende ex-werknemers van de hightech reuzen toch wel een beetje gelijk: techniek maakt ook stupide. Boven het appartement van mijn zoon vlogen om de haverklap de zeer grote vliegtuigen heel laag over. Daar zit de Europese regering. Interessante positie! We spreken van de technologische vooruitgang alsof het nu al (pre autonome AI) een autonoom proces is, waarvan het vanzelfsprekend is dat er veel/alles in wordt geïnvesteerd, maar ze is vaak ronduit dehumaniserend (Kierkegaard zag dat al heel scherp). Maar voor mij is deze tijd met gezin en zoon kwaliteit met een hoofdletter K!

Stemvork!

Soms droom ik dat ik er na het wegrijden achter kom dat de wegennet beheerder s'nachts alle borden en tekens heeft veranderd. Het voorrangsbord betekent dan bijvoorbeeld stoppen. Haaientanden staan overal waar je juist mag doorrijden. Auto-onderdelen en ziekenhuisbedden zouden, zo vrees ik, snel "uitverkocht" zijn.

Sinds ik een smartphone heb, heb ik een stemtoon in een app - Guitartuner -  die een prachtige A van 440Hz laat horen. Hiermee stem ik altijd en overal mijn gitaar (of bas). Kortom, het is een handig stukje gereedschap. Er zijn ook stemapparaten op de markt die je op de kop van de gitaar zet. Ze geven aan of een snaar de juiste toon produceert. Je eigen gehoor wordt hierbij buiten spel gezet, en het is zeker niet precies genoeg, omdat stemming afhankelijk is van veel meer factoren dan alleen de losse snaren, maar dat terzijde. Nu ben ik altijd al erg voorzichtig met het doen van updates van mijn apps (meestal sla ik ze consequent over), maar nu sta ik in de studio voor de opname van een nieuwe CD met mijn lief en een paar vrienden, als ik er achter kom dat mijn digitale stemvork is ge-update tot een perfect werkende chromatisch stemapparaat, maar zonder stemvork. De oren van de muzikant zijn dus nu volledig buiten spel gezet.

Zo heb je iets, zo ben je het kwijt. Digitale techniek is prachtig, maar helaas enorm onbetrouwbaar. Stel je voor, je komt na een nacht heerlijk geslapen te hebben bij je auto, en het rempedaal zit rechts en het gaspedaal links. Een update, met vriendelijke groeten van Volkswagen. Of dat de fabrikant van je piano - bijvoorbeeld Steinway of Grotrian Steinweg -vannacht heeft besloten een update te doen, waarmee de toetsen nu precies anders om zitten: rechts de bassen en links de hoge tonen. Natuurlijk gebeurt dat niet, hoor ik u zeggen. Waarom gebeurt dit dan vrijwel continu bij updates van apps?

Handige stukjes gereedschap worden door mensen geassimileerd in hun handeling-repertoire. Tijdens het ermee leren werken past een mens zich aan aan de mogelijkheden en grenzen van zo'n gereedschap en uiteindelijk ontstaat meesterschap. Als het gereedschap voortdurend verandert, verdwijnt het meesterschap naar de achtergrond. De techniek zelf staat centraal. Natuurlijk kan het didactisch heel goed zijn om eens een gereedschap andersom te gebruiken, om eens met de niet dominante hand te tennissen, of de hockeystick andersom te hanteren. Vanuit de disruptie die dit hiermee oproept, kan soms een "doorbraak" geforceerd worden in het "normale" gebruik. Maar duurzame ontwikkeling is feitelijk onmogelijk als de houdbaarheid van een tool of van een voor jou relevant aspect daarvan bij iedere update van de app een vraagteken is geworden.

Mijn gemopper over het ontbreken van een goede stemtoon doet de sfeer bij de opnames geen goed. Zo goed en kwaad als het gaat, stem ik op de opnames van vorige week zaterdag en besluit in de pauze naar de muziekwinkel te gaan. Ik wil een gewone, ouderwetse stemvork. U raadt het al: uitverkocht!

Recalcitrant!

“You only live once, and the way I live, once is enough.” (Frank Sinatra)

Na een heerlijk concert door studenten van het Prins Claus Conservatorium, loop ik vanaf de Oosterpoort met een van mijn dochters rond middernacht naar huis. Amerikaanse muziek, Bernstein en Gershwin. Thuis nog even een Sinatra luisteren. Van leven ga je dood, maar het leven is verdomd mooi: “You only live once, and the way I live, once is enough.” (Frank Sinatra). Hij heeft een punt. Zie het als een onderzoek. De "onderzoeksgroep" bestaat uit de 106 miljard mensen die vanaf het ontstaan van de mensheid hebben geleefd met daarvan afgetrokken alle mensen die nu nog leven. En het slechte nieuws is, het maakt niet uit wat je doet, fitness, leven in een klooster, als kettingroker of als geheelonthouder; de dood is het onontkomelijke resultaat van leven. Met mijn vrouw drink ik dan nog maar een glas wijn, en we gaan naar bed.

Uit mijn slaap gehouden door de oosters klinkende klanken uit de "homo" kroeg aan de overkant - homo, ik ben er op gaan letten en heb er nog nooit een vrouw binnen gezien - besef ik dat niets is wat het lijkt. De macho's aan de overkant hebben niets met homo's. De homoseksuelen onder mijn dierbaarste vrienden beoordelen juist niet op geslacht en denken dus hetero. Op de wc lees ik snel in dit nachtelijk uur in het blaadje van Eigen Huis dat we moeten uitkijken met koken in huis. Nu mensen niet meer binnen roken, is koken de nummer 1 onder de fijnstof leveranciers. En net als roken, is fijnstof dodelijk.

Vrijdagochtend vroeg plaats ik mijn wat technische blog over logica. Op de NOS app lees ik: "drinken slecht voor de gezondheid, beter helemaal stoppen". Ik denk terug aan Sinatra en denk "leven slecht voor gezondheid, beter helemaal stoppen". Ik download het onderzoeksartikel en zie dat er 600.000 mensen nodig waren om een klein maar significant effect aan te tonen bij meer dan 1 glas alcohol per dag. Mooi denk ik, mijn blog over logica net geplaatst hebbend, dan is eindelijk bewezen dat mensen rustig anderhalve fles wijn per persoon per week kunnen drinken, zonder enig gevolg. Want met 600.000 man is zo'n beetje ieder miniem effect aantoonbaar. Maar uiteraard wordt deze falsificatieconclusie niet getrokken. Populisme en relnichterij zijn veel te leuk, ook voor journalisten en wetenschappers!

Niets is wat het lijkt. Als je beter kijkt, is iets toch net weer iets, of soms zelfs geheel anders dan we dachten. Enkele jaren geleden kwamen de resultaten naar buiten van een enorm grote studie naar de intellectuele ontwikkeling van kinderen over een groot aantal jaren. Het bleek toen dat kinderen van "oudere vaders" (10 jaar of meer leeftijdsverschil met de moeder) een significant lager IQ hadden. Het onderzoek was in de jaren 50 begonnen. In die tijd was het datingsgedrag heel anders dan nu. Mensen verloofden op jonge leeftijd, de man was gemiddeld 2 jaar ouder dan de vrouw en bij de meeste stellen was de huwelijksnacht het startsein voor een gezin (Sinatra was ongelooflijk frivool). Als een man 10 jaar of meer ouder was dan zijn vrouw, had dat ruw genomen 2 redenen: (1) hij was machtig en rijk en dus aantrekkelijk voor de aantrekkelijkste vrouwen, of (2) hij was slechts aantrekkelijk voor de vrouwen die dreigden "over te blijven" (toen oude vrijster genoemd) en geen betere konden krijgen. Het lager IQ was overigens slechts 1 IQ punt, dus betekenisloos op individueel niveau (want aanzienlijk kleiner dan de standaard meetfout).

Wat zegt zo'n significant maar onbeduidend verschil? Nog minder dan een populistische schreeuwer in de politiek. Maar bij hele grote getallen komt zelfs het kleinste verschil boven water. Kennelijk werd het leeftijdsverschil iets vaker bepaald door vrouwen die soms zelf (biologisch/genetisch) iets minder aantrekkelijk waren en met "biologisch" eveneens ietwat "inferieure" mannen voortplanten, dan door lady Universe vrouwen die een machtige man schaakten. Maar het leeftijdsverschil argument zelf en de leeftijd van de man als oorzaak, is natuurlijk onzin.

Op zaterdag gaat mijn jongste zoon werken. Hij vertelt me dat de opbrengsten van alcohol veel lager zijn dan de kosten. Hij krijgt de wind van voren. De illusie dat we alles in kosten-baten plaatjes kunnen stoppen. Dat voor 600.000 mensen alles precies hetzelfde is, en het leven zich hetzelfde laat reguleren. Waarschijnlijk zijn er bijvoorbeeld 100.000 mensen die juist 3 jaar langer leven, omdat ze met de alcohol de stress aanzienlijk beter kunnen reguleren. Als er dan ook 100.000 mensen 3,5 jaar korter leven, omdat ze de alcohol net iets slechter kunnen verwerken, is het significante verschil al verklaard. Wat voor de ene mens goed is, is voor de ander slecht en omgekeerd, en dit kent subtiliteiten die tamelijk extreem kunnen worden. Populisten walsen daar overheen, maar wetenschappers toch niet? Zonder alcohol zouden vele deals tussen verschillende landen en culturen niet tot stand zijn gekomen, en zou de economie volstrekt anders draaien. De mens is als apensoort uniek vanwege het vermogen tot samenwerken en coalities sluiten met onbekenden, en alcohol speelt hierbij als "vredespijp" sinds mensenheugenis een grote rol. Mijn zoon, een meester in het debat, lacht vriendelijk, en merkt op dat ik recalcitrant ben. Vrolijk lachend gaat hij de deur uit, en merkt met een knipoog op dat je van leven dood gaat. Hij heeft gelijk, volgende week ben ik weer ernstig!

Een argument is meer dan slechts een opinie!

Al vele decennia zijn de sociale wetenschappen in de ban van de statistische methode. Op zich is er niets mis met deze methode, maar een serieus bijeffect van een grote fixatie op enquêtes, likertscales en normaalverdelingen is dat het argument nogal eens vooral als opinie wordt gezien en dus niet of nauwelijks als wetenschap. En dat terwijl de wetenschap waar de statische (kwantitatieve) methode aan wordt ontleend, de wiskunde, juist volledig op het argument is gebaseerd. Wat is er aan de hand?

Een mooi voorbeeld is in mijn blog vorige week terzijde langsgekomen. Een psychologieprofessor (Angela Duckworth) doet onderzoek naar talent en onderzoekt de hypothese dat iedereen binnen normale fysieke, cognitieve en neurologische grenzen in staat is een top talent te worden. Ze stelt dat de "grit" factor (zéér veel oefening en motivatie) altijd aan de basis van toptalenten ligt. Als x, dan y (x -> y). Als mensen hard oefenen, en in eerste instantie een ambitieuze ouder/leraar hebben, wordt een vaardigheid ontwikkeld. De professor verifieerde haar hypothese door een aanzienlijk aantal toppers te "testen". Vervolgens blijkt dat ze allemaal heel veel geoefend hebben, vooral onder aanvankelijk externe motivatie. Zelfs Mozart "past" in het schema: voordat vader Mozart zijn wonderkind aan de wereld toont, heeft hij al tientallen uren oefening gehad. De statistische analyses zijn zonder meer foutloos uitgevoerd, en niet voor niets zijn de resultaten onder andere geplaatst in hoog aangeschreven tijdschriften.

Argumenteren kan altijd worden teruggevoerd op vier afleidingen, twee juiste, en twee onjuiste. De in het talentonderzoek gebruikte afleiding is de juiste modus ponens: x, dan y. Maar x, dan y betekent niet automatisch y, dan x (een buitengewoon vaardig iemand heeft altijd veel geoefend). Immers, het kan ook dat de vaardigheid is komen aanwaaien, dat het in de genen zit, of dat iemand genetisch is gemanipuleerd, of desnoods van een andere planeet komt. Deze onjuiste omkering wordt "affirming the consequence" genoemd. Het is een veel gemaakt foute afleiding, ook in statistisch onderzoek, hoewel soms in de discussiesectie wordt genoemd dat correlatie niet gelijk is aan causatie en dat een alternatieve verklaring voor y niet uitgesloten mag worden.

Een modus ponens kan dus worden geverifieerd: een extreem vaardigheidsniveau volgt altijd op veel oefening. Een juiste afleiding die in de statistische methode vaak buiten beeld blijft, is de modus tollens:  x -> y; er is geen y, dus geen x. Het vinden van een zeer ambitieuze ouder/leerkracht die een 'normaal' kind niet succesvol maar methodisch goed op de piano traint, falsifieert de hypothese dat talent altijd uit motivatie en hard oefenen volgt. Ook een hoog vaardigheidsniveau zonder veel oefening falsifieert deze theorie. Dit is geen mening; het is een logisch feit! (Idioot) savants en wonderkinderen die buitengewone vaardigheden op een zeer hoog prestatieniveau op bv YouTube demonstreren, falsifiëren de theorie van Duckworth. Hun vaardigheden (y) komen niet voort uit motivatie en oefenen (x). Duckworth maakt zo twee denkfouten: (1) x -> y is gelijk aan y -> x ("affirming the consequence") en (2) het niet toepassen van de modus tollens. Hoe hard we ook ons best doen, we kunnen een muis niet leren brullen, net zomin als dat we een tijger niet tot vegetarisme kunnen bekeren! Maar vanwege de lage status van de niet-statistische methode, produceren sociale wetenschappers tijdschriften vol goed uitgevoerd kwantitatief onderzoek, waarin argumenten en meer waarschijnlijke alternatieve hypothesen regelmatig ten onrechte worden afgedaan als 'meningen'.

De Wason taak illustreert de specifieke tekorten in de menselijk argumentatie. Proefpersonen krijgen 4 kaartjes (op de ene kant een cijfer, op de andere kant een letter) te zien: "A", "4", "C" en "5". De regel luidt: indien aan de ene zijde van de kaart een klinker staat, staat op de andere kant een even getal. De vraag is: Welke kaart(en) moet je minimaal omdraaien om de regel te controleren? Kaart "A" moet worden omgekeerd. Dat doet bijna iedereen goed (modus ponens). Meer dan de helft van de mensen draait de kaart "4" ten onrechte om (x, dan y is niet gelijk aan y, dan x; denkfout "affirming the consequence"). Kaart "C" hoeft evenmin omgedraaid te worden (denkfout "denying the antecedent"). Kaart "5", tenslotte, wel! Slechts 5% van de mensen doet dit! Het betreft de modus tollens: geen y (even getal), dus geen x (klinker). Als op de achterkant van de 5 een klinker staat, is de stelling gefalsifieerd. Zowel het niet toepassen van de modus tollens, als het toepassen van de "affirming the consequence" is in het talentonderzoek aan de orde. Een goed argument is meer dan slechts een opinie!