Internet of things (IoT)

Krijgt u ze ook? Kunt u ze ook niet uitzetten? Tegenwoordig ontvang ik ongevraagd wekelijkse rapporten van Microsoft, Google en Apple met daarin gedetailleerde informatie over hoeveel tijd ik wat achter het scherm deed, hoe effectief ik mijn agenda beheer, met wie ik het meest heb gemaild en hoe dat staat in vergelijking tot wat ik vorige week, of vorig jaar deed. Verder krijg ik van Google gedetailleerde informatie over hoeveel kilometer ik heb gewandeld, gefietst en gereisd. Op dit moment leven er 7,6 miljard mensen, ruim 7,5% van alle 107 miljard mensen die nu en eerder geleefd hebben. Dat op zich is al een behoorlijke belasting voor de planeet, aangezien wij mensen behoorlijk ons stempel drukken op onze omgeving. Immers, wij vormen natuur om in cultuur, wij zijn een technische soort. Via het internet of things (IoT) bestaat daarbovenop in ieder geval ieder mens met smart technology in toenemende mate een veelvoud keren van zijn/haar biologische bestaan. Het bewustzijn hiervan lijkt echter nihil, zowel bij politici als bij kennisinstellingen. Hoe zit dat?

 

Via honderden sensoren in onze smartphones, auto’s, huizen en andere “slimme” apparaten wordt ons functioneren en dat van de smart devices continu gevolgd, geanalyseerd en in databanken opgeslagen. Zo kan Google weten waar ik heb gewandeld, voor welke etalage ik heb stilgestaan en daar vervolgens weer patronen uit afleiden: Jan Willem is geïnteresseerd in gitaarwinkels, of boekwinkels. Dit kan gekoppeld worden aan mijn websearch gedrag. In het IoT worden mijn gedragspatronen zichtbaar, mijn “virtual twin”. Het behoeft weinig fantasie om te bedenken dat op een goed moment een nauwkeurige afspiegeling van mijn doen en laten kan worden verkregen, ongeveer zoals een radioloog met het zenden en vervolgens opvangen van geluid in bv de baarmoeder, een nauwkeurig beeld kan genereren van de ongeboren baby in de buik. Zichtbaar zal worden dat ik later dan normaal ga slapen, en de volgende morgen meer stuurcorrecties in mijn smartcar krijg dan normaal, of meer typefouten maak bij het opstellen van een mail. Dit zegt dan iets over mijn slaapbehoefte. Zichtbaar wordt als ik verliefd word, of vreemd ga (als dat aan de orde zou zijn, natuurlijk). En niet alleen in de analyses van Google besta ik zo nog een keer, ook in die van Renault, of Spotify, Tesla, Microsoft en Candycrush. Tientallen digitale tweelingen in totaal.

 

Afgelopen week was ik bij de inauguratie van natuurkundige en sensortechnoloog professor Heinrich Wörtche. In zijn boeiende oratie spiegelde hij ons voor dat in 2050 alleen al het IoT, dat al onze sensoren via rekenkracht bewerkt en opslaat, een veelvoud van de huidige energie in het luchtverkeer en de vleesconsumptie eist. Dus milieuvriendelijker leven is in dit opzicht in de nabije toekomst slechts een druppel op een steeds meer gloeiende plaat. Elke keer dat we onze laptop openen start er een reeks server berekeningen, en bij elke stap die we zetten met de smartphone in de zak weer. En politici, net als universiteitsbestuurders, hoor je hier nooit over. In tegendeel, het enige dat ze roepen is meer, meer en nog meer technologie. En ze wassen hun handen in onbegrip. En neem ze het eens kwalijk, in de woorden van de filosoof en socioloog Jürgen Habermas heeft de systeemwereld de leefwereld gekoloniseerd. De rationele discussie in de leefwereld lijkt goeddeels verstomd. Ok, er is uit een achterhoedegevecht een wet bescherming persoonsgegevens voortgekomen. Maar de IoT benuttende bedrijven zullen zich hier vast suf om hebben gelachen. Hooguit leverde het hun juristen extra werk op bij het opstellen van extra kleine lettertjes die toch niemand leest. Populistisch geschreeuw is niet gelijk aan discussie, het kan hooguit opgevat worden als een roep om bepaalde onderwerpen voor rationele discussie te agenderen.

 

Hoe nu verder? Technologen hebben vaak nog het meeste oog voor de schaduwzijden van technologisering. Het is van groot belang dat economische en maatschappelijke disciplines zich serieus gaan inzetten om het evenwicht tussen de systeemwereld en de leefwereld te herstellen. Daarvoor moeten we niet perse terug, veel technologische ontwikkelingen zijn hoopvol. Maar meer is niet altijd beter, en achteraf zeggen dat we het niet geweten hebben, is een teken van wetenschappelijk en politiek falen. Laten we nu beginnen met vooral ook de economische en maatschappelijke disciplines een centrale positie te geven in de studie en implementatie van living technologie. Het is immers 5 voor 12 en tijd om onze leefwereld beter te gaan beschermen tegen de groeiende macht en invloed van de systeemwereld!

Primaten praat (vervolg van power to the people ..)

Vorige week bespraken we de grenzenloosheid in data-opslag die aan het massaal in the cloud functioneren met zich meebrengt. Deze week deel 2: de gevolgen van in the cloud opslag voor de culturele diversiteit. Daarvoor eerst terug naar onze primaten oorsprong. Primaten besteden van nature enorm veel tijd en energie aan het bestendigen en onderhouden van onderlinge banden. Het typische beeld hierbij van niet menselijke primaten is rustig zittend elkaar geduldig “vlooien”, wat ook wel “grooming” (verzorging, niet te verwarren met het op een nare manier verleiden van jonge mensen) wordt genoemd. Mensen babbelen, ze zitten minder aan elkaar (hoewel handen geven, schouderklopjes en soms aan elkaars kleren zitten in dit verband betekenisvol zijn). Al kletsend over koetjes en kalfjes versterken wij onze onderlinge banden. Daarbij praten we niet persé om de inhoud, maar vooral om de band te versterken. Voor de neurodiverse (“autistische”) medemens is deze smalltalk soms moeilijk te begrijpen, maar de behoefte aan onderlinge verbondenheid is universeel, die hebben we allemaal, neurotypisch (“normaal”) èn neurodivers. En waarom ben je direct een nerd als je tijdens de “bonding” echte inhouden bespreekt? Zou een chimpansee die effectief alle vlooien bij de ander verwijdert ook een nerd gevonden worden? Wellicht is inhoudelijkheid mooi meegenomen, maar op den duur wellicht verwarrend: gaat het nu om de inhoud, of om de onderlinge banden? Waarom niet om beide?

 

Vanuit de primaten-behoefte “grooming” is het succes van sociale media zoals Facebook en chatboxen goed te begrijpen. De mens is een geciviliseerde aap, en het (ten dele illusoir) verbinden met veel soortgenoten via de sociale media, bevredigt een diepgewortelde basisbehoefte. Maar een probleem van mensen is dat ze de schaal met hun technologieën zo sterk vergroten, dat onbedoeld diversiteit op de tocht komt. Het internet, bijvoorbeeld, biedt in potentie een podium aan iedereen, maar in de praktijk zijn er slechts een paar podia waar iedereen naar kijkt (“de super hits”) en is er een ontoegankelijk moeras aan Posts en activiteiten die volstrekt bevroren zijn, waar nagenoeg niemand naar kijkt. Daardoor wordt het geluid van een enkele (toevallige) reus - superstar, multinational - enorm uitvergroot en gaan nuances verloren. Want immers, als we met onze “vrienden” de onderlinge banden via de sociale media aan het versterken zijn, en dat gaat bovendien al snel over grote afstanden, lijkt het erop dat grenzen niet bestaan. Echter, we verbinden (“chatten”) over vooral globaal beschikbare en herkenbare “inhouden”, die voor iedereen onafhankelijk van culturele komaf algemeen en herkenbaar zijn. Globaal in plaats van lokaal, en gezien de omvang van ons internet “groomen”, globale superhits verdrukken aandacht voor locale (culturele) inhouden.

 

Maar, en zo kreeg ik vorige week door een geograaf en collega lector uitgelegd, grenzen blijven altijd bestaan, op diverse niveaus. Daarmee is ook de ogenschijnlijke grenzenloosheid van “grooming” via het internet in laatste instantie een illusie. Helaas is het geen illusie dat onze culturele diversiteit hiermee wel op de tocht is komen te staan. Hier speelt verwarring tussen babbelen voor de band en babbelen om de inhoud een grote rol. Zoals betoogd babbelen we voor de (virtuele) band, vanwege de behoefte aan verbondenheid, en maken daarbij “super hits” tot toevallige maar onontkoombare inhoud. Inhoudelijke content en echte dialoog raakt daarbij gemakkelijk ondergesneeuwd. Kortom, culturele inhouden en daarmee diversiteit, raken uit zicht door onze mensaap achtige behoefte aan babbel gedrag om de onderlinge banden te versterken, dat zich richt op “super hits” en algemeenheden. Hiermee is de discrepantie tussen inhoud en vorm op het internet vergelijkbaar met de discrepantie tussen neurotyische smalltalk en neurodiverse nerdachtigheid! Of tussen de massa van Erasmus, die de godin Zotheid aanbidt en de wijzen, die (formeel) denken en ongelukkig zijn. Kunt U raden wat op den duur als gestoord wordt ervaren: culturele andersheid (“inhoud”) of dominante eenvormigheid? Wat was ook alweer de tweede S in ASS?

 

Ps ik heb niet willen betogen dat “babbelen” minderwaardig is. Integendeel, het berust op een primaire primaten behoefte en is voor onze soort essentieel voor ons bestaan. Het moet echter niet - versterkt door sociale media technieken - onze andere (talige) verworvenheden (redeneren, kunst, wetenschap) wegdrukken. In termen van Erasmus: we hebben zowel zotheid als wijsheid nodig!

Power to the people en de cloud, bye bye privatisering!

Een paar jaar geleden hadden we meerdere wetenschappelijke thema’s onder titels als Power to the people, die benadrukten dat in de nabije toekomst huizen grotendeels zelfvoorzienend konden worden met betrekking tot nutsvoorzieningen zoals elektriciteit, en zelfs water(reiniging), door douchewater en regenwater op te vangen en te hergebruiken. Stroom kon via zonnepanelen en bijvoorbeeld een windmolen van een aantal huizen samen worden opgeslagen in private Tesla Wall accu’s. Maar, we hadden kunnen weten dat de belangen van multinationals hier niet mee gediend zouden worden...

In tegendeel, ondertussen zijn al onze waardevolle herinneringen (foto’s, filmpjes) en papieren vanuit ons particuliere bezit overgedragen en opgeslagen “in the cloud”. Daartoe werd het eerst in talloze apps getransformeerd tot data, en data is goud waard, voor adverteerders, bedrijven en heel veel later voor wetenschappers. Heel veel later, want commercieel belang heeft direct toegang tot data, wetenschappelijk belang gaat via enorme aantallen ethische commissies en protocollen, maar dat terzijde. Er zijn meerdere grote bezwaren verbonden aan gedecentraliseerde (in the cloud) energievoorziening en data-opslag. Over twee bezwaren - 1. bedreiging van (humane) diversiteit en 2. anti-duurzame grenzeloosheid - wil ik het hebben, met name in relatie tot privé databeheer in de cloud. In deze blog het tweede punt, volgende week gaan we op het eerste punt in.

U heeft het vast al diverse keren gezien, er hoeft maar iets net iets anders te gaan dan normaal - een prachtige zonsopkomst, een ongeluk, of een beroemdheid “in het wild” - en er staan meerdere tot tientallen mensen te filmen met hun smartphone. Als een rockster van in de zeventig een concert heeft gegeven, staan er geheid direct daarna filmpjes vanuit de zaal op YouTube van ieder liedje. Niet alleen maakt dat het lastig om een liedje op het internet te vinden in een uitvoering van de ster toen hij of zij jong was, en nog wel kon zingen, ook vergt het enorme hoeveelheden data-opslag en dus capaciteit. 

Kinderen en jongeren hebben al lang niet meer de ervaring dat elke foto (laat staan filmpje) ontwikkeld moet worden en dat je dus goed moet nadenken over wat je de moeite waard vindt om te bewaren (posten). Toen we digitaal gingen fotograferen en filmen, maar nog zelf voor een opslagmedium moesten zorgen (vaak met beperkte capaciteit), was er (zij het al minder) nog enige rem op onze behoefte om iedere seconde van ons leven te delen met anderen. Nu we alles in de cloud kwijt kunnen, vaak gratis in ruil voor onze privacy die we verkwanselen in de kleine lettertjes die niemand leest, zijn we helemaal los. We voeden onze virtuele “dubbelganger” - onze eigen en elkaars digital twins - met verslavende likes, hartjes en heel veel aandacht en neigen ernaar onze fysieke conditie te negeren, zoals de obese bevolking van het ruimteschip in Wall-e. Lifestyle is ondertussen booming business.

Een gevolg is dat we hiervoor onze behoefte om te delen steeds minder werkelijk (fysiek) belevendigen en dat we daarmee eenzaam worden. En die eenzaamheid lossen we op door ons leven nog meer virtueel of digitaal te leven en te delen (openbaren). Het is een vicieuze cirkel, die ook nog eens zeer milieu belastend is. Want al die privé data draait 24/7 op servers en als we in het ingeslagen onbegrensde pad zullen verder gaan, zal alleen dat al over 30 jaar, zo wordt ingeschat, 10 keer zoveel energie per dag kosten als al het vliegverkeer over de hele wereld nu per dag. Het levert dus niet alleen psychisch en sociaal armoede op, maar ook bedreigt het ons voortbestaan als soort.

Hoe dan ook, van het streven naar zelfvoorzienendheid in energie en data-opslag uit de inleiding zijn we, lijkt me in korte tijd verder verwijderd dan ooit, en de koppeling van data en energie lijkt een hele slimme die veel energiemaatschappijen op tijd hebben ingezien! (Wordt vervolgd)

Smart houdt vooruitgang tegen

Ik wens u een top 2020 met een goede afloop in de nacht van 31 december op 1 januari aanstaande. Dat is wel heel specifiek, en al die 365 (2020 is een schrikkeljaar!) andere nachten dan? U begrijpt, ik heb me geërgerd aan de rellen die ondertussen het nieuwe normaal op oudejaarsnacht lijken te zijn geworden.

Hoewel ik het over het geweld tijdens en rond de Nederlandse oud en nieuw viering wil hebben, eerst een breder perspectief. Soms is minder specifiek - meer abstract - beter! Mensen gebruiken bij hun oordelen heuristieken, waarin regelmatig een subklasse wordt geprefereerd boven de super klasse. Wanneer bijvoorbeeld gevraagd wordt om de waarschijnlijkheid in te schatten dat een werknemer opkomt voor gelijke rechten van vrouwen, geven proefpersonen de voorkeur aan een specifiek type - één van de feministische lesbische werknemers (subklasse) - boven de superklasse (één van alle werknemers). Bij een geweldincident in een jongerencentrum brengen onze vooroordelen ons eerder bij een licht getinte landgenoot van Noord-Afrikaanse origine, dan bij alle jongeren. In beide voorbeelden is evident dat de super klasse per definitie waarschijnlijker is dan de subklasse, want de deelverzameling is per definitie een deel van de totale verzameling.

Het psychologische mechanisme om specifieke (voor) oordelen te prefereren boven algemene oordelen, heeft te maken met bezwering. Hetgeen we vrezen, kaderen we graag in, zodat het minder algemeen bedreigend wordt. Een ongeluk, bijvoorbeeld, specificeren we door bijvoorbeeld te kijken naar leeftijd auto, leeftijd bestuurder, drank/drugs, merk auto, of staat van onderhoud, zodat we altijd wel aspecten kunnen ontdekken waarom onze situatie anders is. Zo bezweren we dat het ons niet zal overkomen. 

Afgelopen oudejaarsnacht was het oorlog, zo getuigen diverse verbijsterende blogs en (sociale) media uitingen van onder meer hulpverleners die bekogeld zijn met vuurwerk, stenen en wat er maar voor handen kwam. En nee, als het alleen om licht getinte jongeren van Noord Afrikaanse afkomst was, dan was meneer Wilders niet opgekomen voor de zogenaamde oudejaarstraditie. Wie we ook horen, is de vuurwerk branche. En wat ze doen is specificeren. Het ligt natuurlijk niet aan vuurwerk in het algemeen, maar aan specifiek illegaal knal vuurwerk, dat knallen boven een bepaalde impact factor geeft. Dat vuurwerk mag, nee moet zelfs verboden worden. Maar, hoor je direct brandweer en politie hierop reageren, zo’n verbod is niet te handhaven. Dus doen we (politiek, bv Nederland) al jaren vrijwel weinig anders dan lijdzaam toezien hoe gedrag ontspoort, mensen waaronder hulpverleners soms in doodsangst hun werk moeten doen, de ME moet uitrukken. Milieuvervuiling is zo immens, dat mensen overdag al met mondkapjes door de straten lopen. Maar het is zo’n aardige traditie... 

Wat de vuurwerkbranche doet, is natuurlijk heel goed te begrijpen. Het is wat iedere belangenvereniging en veel bedrijven doen met hun lean en SMART werkwijzen: verdeel en heers. Als je maar specifiek genoeg wordt, ligt het “echte” probleem uiteindelijk altijd buiten jouw aandeel/belangen. We zien onder meer klimaatontkenners dat ook doen, door niet naar milieu en massa extinctie te kijken, maar naar een specifiek  detail waar wetenschappers nog niet volledig eenduidig zijn. Er is in Nederland, zo lijkt het, meer steun voor afschaffing van consumenten vuurwerk, dan er in het Verenigd Koninkrijk was voor de Brexit. Ik vrees echter dat nu voor het grote publiek de maat vol is en het erop lijkt dat in Nederland meer mensen een geheel vuurwerkvrije oud en nieuw viering willen, politieke partijen de specificatie fout weer bewust of onbewust zullen hanteren om de geit en de kool te kunnen sparen: een verbod op knalvuurwerk en vuurpijlen. En zo is de ingebakken psychologische specificatie fout (bezwering) geholpen door het dogma SMART (en wees vooral concreet) ook hier een gevaarlijke factor die vooruitgang in de weg staat. Ik vrees dat er niets gaat veranderen. En inderdaad, het is meer dan vuurwerk, straat klinkers waarmee gegooid wordt en auto’s en brommers die in de fik gaan, laten zien dat het in algemene zin om ontspoord gedrag gaat en we de vraag moeten stellen waarom we deze ontsporing kennelijk nodig hebben. Maar vuurwerk, zelfs kindersterretjes verbieden, is een begin, het haalt de spreekwoordelijke lont uit het kruitvat. Hoop doet leven, nogmaals een top 2020 gewenst, met - minder specifiek - alle dagen en nachten goed!

De heerser als slaaf

Daniel Tammet schrijft in zijn boek thinking in numbers “Human beings’ quest for meaning is perpetual; lack of meaning is offensive to the mind, and whatever the scale of the problem, a solution is a thing of beauty” en verder “Where chaos is subdued and the arbitrary averted, there lies beauty, and it’s all around us” (P.243). Een kunstwerk kan net zo sterk als een logische verklaring of een wetenschappelijk model betekenis geven aan hetgeen onbegrepen is, zoals een gedicht woorden kan geven aan hetgeen onuitgesproken is. 

In het genoemde boek laat Tammet aan de hand van Leo Tolstoj en de wiskunde van verandering (de calculus) zien dat feitelijk bijvoorbeeld koningen, politici en bestuurders geen macht hebben, maar dat ze de slaven zijn van het volk, waarin gevoelens van angst, woede, hebzucht en verlangens naar rust, vrede en rijkdom als een zwerm bijen ontstaan vanuit het niets, miljarden kleine iteraties, die zo nu en dan vorm krijgen en heel af en toe haast tastbaar lijken te “wachten” op bevelen. Een land trekt, zo stelt Tammet, niet ten strijde omdat een heerser dat zegt, maar omdat alle onvrede en ontstane ideeën om er wat aan te doen de heerser “dwingen” om de bottom-up ontstane (geëmigreerde) krachten met commando’s top-down te coördineren. De machthebber kan veroordeeld zijn tot machtsvertoon. De hoofdpersoon in George Orwell’s “Shooting an elephant”, bijvoorbeeld, wordt in Birma als Brits politieman door een woedende menigte gedwongen tegen zijn wil een olifant dood te schieten.

Het lijkt op het eerste gezicht een rare gedachte. Maar bij nader inzien is het voor mij “a thing of beauty”. Ook een machthebber danst een dans waarbij hij/zij niet op tenen mag trappen. Sterker nog, juist een leider moet met zoveel factoren rekening houden, dat het leven als het ware door de agenda en de telkens emergerende dynamiek gedirigeerd wordt. Meer vrijheid dan iemand die zich zoveel mogelijk vrijgemaakt heeft, is onmogelijk. En wie is dat dan, de zwerver? Maar die is dan alsnog de slaaf van de machinerie die het lichaam is, een keurig periodiek systeem met zwermachtjge eigenschappen waar zo nu en dan op grond van talloze (metabole) iteraties honger, dorst, verlangen, angst jeuk en pijn ontstaan, die de “eigenaar” zullen dwingen om bevrediging. 

Als de bewegingen vanzelf gaan, geautomatiseerd, of wellicht beter, gemachineerd, hebben we er niet eens erg in dat we gestuurd worden in de voor ons gevoel “vrije” keuze. Maar als we ons niet kunnen vinden in de “gedwongen” machinaties, als we vluchten voor andermans of onze eigen pijn of de honger, beseffen we onze onvrijheid. Andersdenkenden, of zelfs anders voelenden zijn voor ons een bedreiging, omdat ze onbereikbaar zijn. Er is niet een gedachtesprong nodig om de afstand te overbruggen, maar een nieuwe bottom-up ontstane zwerm. 

Daniel Tammet verschaft prachtige inzichten in wiskunde en menszijn. Vanwege zijn unieke cognitieve vermogens (intellect en geheugen, voor een weddenschap onthield hij in een paar maanden zo’n 25.000 cijfers van het getal pi na de komma), wordt hij ook wel brainman genoemd. Net anders in veel aspecten: genie, autistisch, homoseksueel, uitzonderlijk geheugen, polyglottisch, maar vooral menselijk. Wetenschappers hebben hem uitvoerig onderzocht vanwege zijn autisme. Voor mij is hij vooral een zeer menselijk auteur, die laat zien dat wetenschappelijke regels geen begrip zullen doen ontstaan van bottom-up ontstane andersheid, zoals autisme. Kunst wellicht wel! Of het moet wiskunde zijn, maar dat is ook kunst! Uit iteraties ontstane zwermen, onstuitbaar en onbestuurbaar dwingen de heersers op alle niveaus (van orgaan via individu tot volk) in de illusie van controle. Zolang er niemand vlucht, zijn wij vrij: fijne feestdagen!

Ps in het kader van de komende kerst, zocht ik een hedendaagse schrijver die christelijk is, en zo kwam ik bij Daniel Tammet!

Forum, een boodschap uit Fantasia

Stelt u zich een sprookje voor, waarin een diersoort leeft, de Troelala’s, dat grote rijkdom bezit, maar langzaam is gaan beseffen dat het zich in het geheel niet heeft beschermd tegen mogelijke aanvallen van buiten. Dat er vele andere soorten zijn die de rijkdom begeren, staat vast. De Troelala’s hebben ook universiteiten, waar de geleerde Troelala’s waarschuwen voor een aanval van diersoort A. De meeste wetenschappers zijn het daarover eens, maar er zijn ook wetenschappers die dat niet geloven. De laatste tijd wordt er veel geld uitgetrokken aan het beschermen tegen diersoort A, maar dat is verspilling, zeggen deze geleerde Troelala’s. De populistische Troelala leiders laten deze geleerden hun boodschap dat bescherming tegen A geldverspilling is voortdurend op het podium roepen. Daarna roepen ze andere “dissidente” geleerden op om op andere punten de mainstream lessen van politiek, wetenschap en denken te ondermijnen. Natuurlijk laten ze de geleerden nooit helemaal uitspreken. Dan zou de geleerde zeggen dat diersoort A niet het probleem is, maar diersoort B, en die kan vliegen, dus bescherming zou nog veel meer geld kosten....

Terug in de echte wereld, weten we allemaal dat het consumptie gedrag van onze soort de mens voor onze planeet en daarmee ook ons voortbestaan op termijn steeds minder houdbaar is. Afname van biodiversiteit, vergiftiging van onze biotoop, veranderingen van psychologisch en cultureel welbevinden, dreigende mondiale economische spanning (disbalans in de verdeling van schaarste en “overschot”) en machtsstrijd die daar het gevolg van is, dreigende ernstige disruptie en technieken (kernbom, AI in het kader van oorlogvoering en vernietiging) en klimaatverandering; er zijn vele gevolgen, waar we beslist mee aan de slag moeten. Niet alleen politiek en bedrijfsleven, maar ook “gewone” burgers en wetenschappers en leraren. Kortom, wij allemaal.

Helaas zien we dat voor persoonlijk gewin op de korte termijn, populisten voor elk van de problemen een deskundige vragen de mainstream visie op het gebied (milieu, veiligheid, klimaat) tegen te spreken om zo op korte termijn het ontstane gevoel van urgentie en ongerustheid bij het grote publiek te verdoven. En, zoals gesteld, omdat we allemaal iets moeten doen, laten we ons graag troosten. Als een eminent geleerde zegt dat bijvoorbeeld de huidige visie op klimaatverandering niet klopt, dan gaat het vaak over zaken waar het publiek geen oordeel over kan hebben zonder eerst expert te worden. Als de boodschap is dat de aanval niet van soort A verwacht moet worden en daarna de expert weer afgeserveerd wordt, heeft niemand gehoord dat de nieuwe versie (klimaatverandering versie 326 ipv de inmiddels mainstream versie 325) nog dreigender is: soort B. Of niet een kernbom is de dreiging maar, op fluistertoon, de neutronenbom.

Het spelen van dit kwalijke “spelletje” door populisten vanwege de begeerde korte termijn roem, is naar mijn mening misdadig, en een daad tegen de mensheid. Dat zou het niet zijn als de “massa” die zich door de populisten laat sussen en tegelijkertijd ophitsen tegen de vermeende vijand (de “linkse” intellectuelen, in Nederland nb onder aanvoering van de “rechtse” premier Mark Rutte!) beter had leren systeemdenken op de middelbare school. Hier ligt dan een concrete uitdaging voor het onderwijs in onder meer wiskunde, maatschappijleer en geschiedenis, dat verder dient te gaan dan trucjes aanleren om sommetjes te beantwoorden en jaartallen feitjes uit het hoofd te leren. Want pas dan kunnen we de boodschap van de Troelala’s uit Fantasia niet alleen horen, maar ook begrijpen en toepassen!

PS “elk volk krijgt de leiders die het verdient”. Naast de positieve beweging, waarin veel sneller dan voorheen een veranderde zienswijze door een heleboel mensen kan worden geadopteerd (dit beschreef ik vorige week), is er ook een deel van de bevolking erg ontevreden, wat bijvoorbeeld deze week weer blijkt uit de “rellen” in Duindorp omdat de relschoppers “hun” nieuwjaarsvuurwerk is “ontnomen”. Voor populisten is deze ontevredenheid hun levensader. De slimste populisten verleiden wetenschappers door op hun ijdelheid in te spelen, door ze podium te bieden om elkaar tegen te spreken, en dat is te kwader trouw!

Grenzeloos begrensd

Deze week viel me iets op. Zowel op een winkelruit van een winkelketen, als op de ruiten van het fastfood “restaurant” zag ik een aankondiging van inmiddels al doorgevoerde gewijzigde openingstijden. Fastfood 4 dagen in de week 8:00 tot 2:00 uur, drie dagen 8:00 tot 4:00, winkel 7 dagen per week 9:00 tot 22:00 uur. Vierentwintig uurseconomie, als we echt willen emanciperen zijn openingsuren buiten kantoortijd nodig, maar 24 uur?! Voor wie?

Niet alleen is onze wereld de afgelopen 20 jaar onder meer door het worldwide-web kleiner en globaler geworden, met een dagelijks verminderende bio- en culturele diversiteit als een van de vele gevolgen. Ook - en dat is naar mijn mening positiever - zien we een versnelde adoptie van nieuwe zienswijzen en het sneller verwerpen van verworven “rechten” (die vaak verdedigd worden onder de geuzennaam traditie). Zo raakte zwarte piet uit de tijd, roken achterhaald (grenzeloosheid begrensd) en gingen winkels open op zondag (begrenzing begrensd) wat vanuit de Christelijke traditie tot voor kort not done was. In Noord Scandinavië was het bijvoorbeeld tot in de jaren vijftig verboden om de joik te zingen - de muziek van het nomadisch natuurvolk de Sami die in Noord Europa als rendierjagers leefden - omdat het als niet christelijk werd beschouwd. Tegenwoordig mag de toik overal gezongen worden, al leven er nog maar weinig Sami volgens de traditionele cultuur. Begrenzing begrensd geeft ... grenzeloosheid en daarmee schaalvergroting en nieuwe bedreiging van diversiteit...

Terug naar de snelle verandering in zienswijze met betrekking tot roken. Rond de eeuwwisseling was dit in gemeenschappelijke ruimtes nog geaccepteerd en slechts een paar jaar later absoluut “not done”. Ook schaars geklede vrouwen zijn in korte tijd verbannen van billboards en publieke reclamezuilen, ongeveer gelijktijdig met de opkomst van Me-too en een stroom van aanklachten tegen seksistisch grensoverschrijdend gedrag, doorgaans van mannen. Nu zien we dat grensoverschrijdende beelden op posters letterlijk van geslacht zijn gewisseld: bloot en “verleidelijk” mag nu nog slechts - zo lijkt het - mannelijk en metro/homoseksueel zijn. Stoppen met werken is ook in enkele decennia van 57,5 jaar naar 67 jaar opgehoogd. Ook de maatschappelijke zienswijze ten aanzien van spermadonoren is relatief snel veranderd; met DNA technieken is de vaderlijke lijn tegenwoordig te achterhalen, en blijken sommige mensen meer dan honderd halfbroers en zussen te hebben. Dat kan echt niet meer, een nieuw registratiesysteem is intussen verplicht. Dieselmotoren zijn ondertussen not done, zwarte Piet kan beslist niet meer, zeker niet door de ogen van de wereld buiten Nederland. Ook al zullen onze ouders het niet bedoeld hebben als discriminerend en verachtend naar mensen met een zwarte huidskleur, “ons” verleden is alles behalve schoon met betrekking tot racisme en de Pieten kunnen net zo goed een regenboog kleurtje of roetvlekken hebben. Een zeer recent voorbeeld van snelle verandering in zienswijze is het 100 km per uur rijden om de stikstofoxide crisis het hoofd te bieden, en het terugdringen van de vleesconsumptie.

Nogmaals, wat mij betreft is het positief dat op grond van nieuwe inzichten verworven “rechten” en “traditionele” vanzelfsprekendheden niet langer heilig zijn. Natuurlijk snap ik dat dit soms pijn doet, en tolerantie in overgangsfasen is dan ook gewenst. Zo is het ronduit vervelend als al je spaargeld in een diesel zit die je aan de straatstenen niet meer kwijt kan. Maar begrenzen is bittere noodzaak, de grens van wat onze aarde kan geven is al lang bereikt. We moeten en we kunnen, zo blijkt uit al deze voorbeelden! Één Lubach uitzending doet soms net zo veel goed als een jaar politiek geharrewar!

Verandering is nodig, en dat begint bij een nieuw bewustzijn. Daar ligt het eerste punt, smart technology drijft ons op tot een allesvernietigend tempo, 24 uur per dag, 7 dagen in de week. Het wordt hoogst tijd dat we ook hier ons druk gaan maken. Nu is techniek en AI iets dat we ons laten overkomen: “of we willen of niet, het wordt steeds belangrijker, we kunnen er niet om heen.” Is dat zo? Het punt is dat we sneller overgaan tot een massale mentaliteitsverandering, en dat is nodig ook. Verworven rechten inperken, hoewel begrenzing van begrenzing grenzeloos is en niet vanzelfsprekend goed. De discussie hierover is eindelijk op gang gekomen, met dank aan Greta!

Om met een vrij vertaalde Sami joik tekst (bron: Wikipedia) van zangeres Mari Boine te eindigen: “Luister, broeder. Luister, zuster. [...] Luister naar de stemmen van de oermoeders. Die vragen waarom de aarde vergiftigd en geconsumeerd is. Ze herinneren jullie eraan waar jullie vandaan komen. Ze willen jullie eraan herinneren, dat de aarde onze moeder is. Wanneer wij haar leven nemen, zullen wij tezamen met haar sterven”.

PS nog even en er is geen Sami cultuur meer om te zingen ....