Menselijk compleet: De reis naar binnen!

Tijd... Tijdens deze vakantie hebben mijn lief en ik tijd gemaakt! Waar we gedurende het “gewone” leven via onze agenda’s, waarschuwingen en bliepjes op onze mobiele devices, en wachtrijen, files en treintijden geregeerd worden door de verabsoluteerde externe klok, die in onze westerse zijnsopvattingen een absolute fysieke werkelijkheid is gemaakt, ontstond tijd tijdens onze vakantie pas als we iets samen belevendigden, als we samen ergens aan begonnen. Subject. Vandaar het gevoel dat we tijd hebben gemaakt, in plaats van dat de tijd ons maakte…

Met het avontuur van SDG naar IDG, gaan we het komend studiejaar 10 keer bijeenkomen. Om de wereld vanuit de huidige on-volhoudbaarheid te transformeren naar een Volhoudbare Wereld (SDG’s), waarin de mensheid weer in balans is met Moeder Natuur, is het noodzakelijk dat we de reis naar binnen maken, naar het diepst van ons menszijn. De Inner Development Goals vormen een kompas. Elk van de 5 Inner Development Goals (1. Zijn, 2. Cognitieve Vaardigheden, 3. Verbinding met de Wereld, 4. Samenwerking en Sociale Vaardigheid en 5. Veranderen: De Transitie naar Volhoudbaarheid realiseren) staat 2 bijeenkomsten op de agenda (ja, ja, toch weer die externe tijd…). IDG 1, Zijn, op 7 september en 19 oktober, betreft een mysterie waar we steeds minder van lijken te begrijpen. Tijdens de vakantie kwam dit op talloze momenten aan de orde. In Zuid Engeland, waar we uiteindelijk 3 weken waren, kwamen we volledig tot rust. Grotendeels offline en off grid, trekkend met onze tent, las Victorine het boek Kinderen van Moeder Aarde voor, van Thea Beckman, uit 1985. Van Dover naar Lands End, het uiterste puntje van Cornwall en weer terug, van kampeerveld naar kampeerveld, kwamen we tot onszelf, en sloeg dit verhaal in als een bom! 1985! Actueler dan ooit!

In dat boek beschrijft Beckman hoe na een kernoorlog, waarin automatische kernbommen op elkaar afgeschoten werden, de mensheid voor meer dan 99 procent verdwijnt. Het verhaal speelt zeshonderd jaar na die kernramp, op Groenland (dan Thule genoemd), waar dan net als in het oude Europa weer een samenleving is ontstaan. Hoewel mannelijke deugden als moed, durf en lef van waarde zijn in het dagelijks leven (jacht, verdediging, bouw), wordt op Thule de mannelijke (masculiene) zucht naar eer, bezit, controle en macht ongeschikt geacht voor bestuur, omdat ze altijd corrumpeert. Daarom wordt Thule geregeerd vanuit het vrouwelijke (feminiene: begrip, inzicht, intuïtie, etc.), telkens afgestemd op verbinding en moeder natuur. Technologie wordt zo min mogelijk ingezet, en ongebreidelde ontwikkeling daarvan (“innovatie”) is niet eens ter sprake. Daarentegen wordt Europa (het Groot Badense Rijk) geregeerd als vanouds door het mannelijke. Het verhaal begint met de komst van een stoomschip uit Europa, om Thule te ontdekken/koloniseren. Dat lukt niet meteen, omdat het vrouwelijke een volstrekt andere logica volgt, dan het mannelijke, maar de Thulenen dreigen toch onder de voet gelopen te worden. Ik moest denken aan hoe de oorspronkelijke Amerikanen door de kolonisten uit Europa werden onder de voet gelopen. In het verhaal staat in Thule verbinden en vertragen ipv tijd centraal speelt.

Tijd maken! Tijdens onze vakantie konden mijn lief en ik vertragen en opnieuw verbinden. IDG 1 – Zijn – heeft een bijzondere verbinding met Inzicht; als je eenmaal iets inziet, is het moeilijk te missen. Bewustzijnsstaat is Levensstaat. Het vrouwelijke principe, zoals Thea Beckman het bijvoorbeeld zo overtuigend beschrijft, heeft in onze globale wereld, nauwelijks of geen plek. Het mannelijke domineert, macht, controle, alles tellen, determineren, het telbaar maken van het Zelf (letterlijk, the quantified Self!), continue sociale vergelijking, leven op de klok, 24/7. Hoe meer wegen, hoe meer files, hoe meer snelheid, hoe minder inzicht, hoe efficiënter, hoe meer schade… Een andere wending is noodzakelijk.

De reis naar binnen. In een prachtige documentaire over het werk van David Bowie die we ook deze vakantie zagen (Moonage Daydream), stelt Bowie met verwijzing naar Nietzsche dat de mens God heeft gedood en zelf God is geworden, maar daarbij desastreuze gevolgen zaait voor de natuur en de wereld, en dat daarom de reis naar binnen (de Moonage Daydream) noodzaak is. Kunst meer dan wetenschap, Natuur boven Technologie, Welzijn boven Welvaart. Een reis die niet langer alleen voor kunstenaars is weggelegd. Het androgyne zijn, mannelijk en vrouwelijk, het verschil tussen Gender en Geslacht, is daarbij essentieel om te verkennen. De LHBTQIA+ beweging werd voor ons, met Thea Beckman en David Bowie in het achterhoofd, betekenisvol en hoopvol, als een afwijzing van eenzijdig mannelijke dominantie, een symbool van de reis naar binnen. Een reis die we allemaal kunnen maken, ook “wetenschappers”, met de IDG’s als leidraad. Ik wens u een mooi academisch jaar toe.

Lastige vragen voor in de vakantie!

Gezinshereniging, asielzoekers? Het kabinet viel erover. Over grenzen, behoefte aan hekken zetten. Maar wat willen we beschermen, waaromheen zetten we hekken? Om “ons” land, of om een regio, stad, of gemeente? Om een idee misschien, of om een reeks verworvenheden? Om bezit? Om alles dat we met onze koopmansgeest op fossiele brandstoffen hebben gebouwd? Bijvoorbeeld om plastics en andere rommel, die we als innovatie over de ruggen van anderen - slaven, landarbeiders, en weer later arbeidsimmigranten – en vervolgens de planeet zijn gaan exploiteren?

Het gevoel van onbeschermd zijn en de behoefte aan hekken bouwen, begrijp ik. 24/7 worden we in de onbegrensde – globale – technocratie tot data gereduceerd, gesurveilleerd. Camera’s, in de publieke ruimte, thuis, overal. Op het internet vechten bedrijven via algoritmes continu om onze aandacht. Surveillance advertising, heet het, data als het hedendaags digitale goud. Regelmatig voelen we ons alleen, onbeschermd voor emoties als eenzaamheid, zinloosheid en zelfs hopeloosheid. Maar waarom halen wij oorzaak en gevolg door elkaar? Mens en menselijkheid worden bedreigd, ze schreeuwen om bevrijding, toch niet om achter hekken te worden opgesloten? Of beseffen we dat wij niet kunnen vluchten? Waarom zij dan wel? Wanen wij ons vrij zolang er niemand vlucht? Zijn we bang dat asielstromen ten koste gaan van “onze” woonruimte, of erger, budgetten voor bijvoorbeeld onderwijs, wetenschap en ruimtevaart? Verkwanselen we onze illusoire kansen om uit te kunnen wijken naar een andere planeet, waar we opnieuw zouden kunnen beginnen? Zijn we bang dat straks de halve wereld op de vlucht is? Zijn alleen asielzoekers welkom die uit oorlog komen? Waarom niet zij wiens oogsten mislukken en leefomstandigheden cultureel uitgemolken en abominabel zijn geworden, mede door onze gigantisch uit de hand gelopen planetaire voetafdruk? Of onder de voet gelopen handafdruk! Nogmaals, om welke (koopman) gedachten zetten we eigenlijk een hek?

Het is, zo zal u duidelijk zijn, eenvoudiger meer vragen te stellen dan tien wijzen kunnen antwoorden. Of duizend, of miljoen, of 8 miljard... Of biedt het internet antwoorden? Het internet is grenzeloos, net als onze reislust, en handelsgeest. We gaan waar we willen, denken we, als avonturiers in een vrije wereld. Naar de stembus, waarom, eigenlijk, wat kan ons dat kleine landje schelen? Netflix, social media, it’s global, en veel jongeren spreken en lezen uitsluitend Engels. Colonized by big tech & basic English. Hoeveel ruimte heeft een regering ook alweer om te kunnen beslissen? De speelruimte is zeer gering, technocratie heeft democratie op vele fronten vervangen, en minstens vertraagt, waardoor vertragen en verbinden aan de kant van het publiek essentieel is, maar aan de kant van bestuur zo ongeveer fataal.

Verwarrend en vol van paradoxen: ingrijpen is nodig, maar onmogelijk, vrees ik, en juist stemmen op simplisme zal onze lethargie doen toenemen. Paradoxaal: echte verandering is nodig, speelruimte is in de complexe geglobaliseerde wereld zeer gering, en waar simplisme in complexiteit die iedereen boven het hoofd is gegroeid de meeste aantrekkingskracht heeft, zijn nostalgische sentimenten die daarin doorklinken elke dag ietsje meer onbereikbaar. Zekerheid is dat alle innovaties tot de deplorabele staat van de wereld van vandaag hebben geleid, en de wereld er elke nieuwe dag een beetje slechter voorstaat dan de vorige (klimaat, biodiversiteit, etc.). Daarentegen is het groeipotentieel van onze menselijkheid elke dag een beetje groter!

Echt, ik begrijp de roep om hekken, maar het gaat niets helpen! We zullen echt moeten leren oorzaak en gevolg van elkaar te onderscheiden. Scholing? Vandaag lees ik dat een groep autistische leerlingen van ITVitae van de AIVD-kerstpuzzel alle 32 vragen wist op te lossen. Uitzonderlijke intelligentie! Veel kandidaten waren op school uitgevallen…

Paradoxaal. We moeten “terug” naar kleinere schalen, naar regionale verbinding en productie, maar tegelijkertijd hebben we de hele wereld aan elkaar geknoopt, digitaal, en in talloze afspraken en verdragen. De problemen – klimaat, biodiversiteit, afname culturele diversiteit, milieuvervuiling, planetaire grenzen – zijn niet meer aan regio’s gebonden, dus we hebben elkaar nodig, grootschalig, met als doel weer af te kunnen schalen. Weg met de illusie dat technologie ons gaat redden. Terug naar onszelf, maar dan wel in verbinding, de Inner Development Goals wijzen de weg: Zijn, Denken, Verbinden met de wereld, Samenwerken, en Vormgeven van duurzame verandering. Ik wens u een fijne vakantie, met veel wijsheid, verbinding en liefde toe!

Ontkoppelen en vasthouden om elkaar te vinden!

"I remember losing myself, and finding that you found me" (Peter Hammill, Vision)

Onze kat ziet iets aan de andere kant van het keukenraam, buiten. Driftig probeert het diertje door het glas heen te krabben. Achter hem staat de deur naar de schuur open en via het kattenluik zou hij er zo zijn. Hij blijft krabben. In de psychologie spreekt men dan van cognitieve rigiditeit, of sticky fixation. Door gebrek aan disengagement (loslaten), is er gebrek in mentale flexibiliteit. Mentale flexibiliteit helpt bij het loslaten, om tot een andere – hopelijk wel succesvolle – strategie te komen.

 

We kennen dit allemaal. Je bent bijvoorbeeld al maanden hard aan het studeren op die lastige piano-etude, maar soepel gaat het allerminst. Dan ga je op vakantie, je raakt de piano niet aan, maar na de vakantie lukt het zo maar. Een ontwikkelingssprongetje. Zelf had ik dat destijds met de tremolo-techniek voor klassiek gitaar, waarmee je dezelfde snaar met de vingers van de rechterhand heel snel na elkaar aanslaat zodat de toon continu blijft klinken. Weken van urenlang oefenen hielpen niet het regelmatig en constant te krijgen, totdat ik de gitaar gefrustreerd een maand had weggelegd… Overigens is vaak één nachtje ergens over slapen al voldoende, om bijvoorbeeld de eerste boze reactie op kritiek kwijt te raken, en die dan in tweede instantie toch als opbouwend te zien. 

 

Dit vakantie, of “incubatie-effect” komt ook bij sporten voor. Veel meesterschap is gebaseerd op het creëren van veel momenten van loslaten. Niet blijven krabben aan gesloten ramen om dat leuke speeltje te bereiken. Virtuoze snelheid op de piano, bijvoorbeeld, kan iedereen bereiken, maar vereist minimalisatie van de aanslagkrachten, terwijl we bij het oefenen juist gebrand zijn op sterkere controle door toename van aanslagkracht. Hier komt een tweede psychologisch aspect om de hoek, focus. Om de juiste (cognitieve) flexibiliteit te bereiken, is ontkoppelen van het doel even belangrijk als het doel niet uit het oog verliezen. Dus als de kat ophoudt met aan het glas krabben en omkeert om door de open deur naar het kattenluik te gaan, moet het niet onderweg zo afgeleid raken, dat het uren later op de plek van het speeltje ontdekt dat een andere kat het al lang heeft meegenomen. 

 

Bij ontwikkeling houden we door ons streven naar maximale efficiëntie, vaak weinig rekening met de paradoxale noodzaak van zowel loslaten als focus. Bij natuurlijk leren, samen in dialoog en verbondenheid, is er continu plaats voor vallen en opslaan. Echter, het in hoge mate gericht zijn op efficiënt het nabije doel halen - zonder afstand, bezinning – vormt één van de grootste problemen die onze stijl van leren en ontwikkelen kenmerkt, met alle ontluisterende gevolgen van dien. 

 

Deze week schreef onderzoeksjournalist Wouter van Noort dat wetenschappers met de inzet van generatieve AI trachten een soort Google translate voor dieren te maken, om zo de complexe onderlinge communicatie van olifanten te ontrafelen (onder meer over waar zich bijen bevinden). Hierdoor, zo stelde hij, zou ons respect voor de hoog intelligente zoogdieren toenemen. Zou dit ons fatsoenlijk maken? Op de Wwf.nl site lees ik dat er 55 olifanten per dag (!) worden vermoord! Kunnen we alleen respect hebben voor andere zoogdieren, als we in onze taal kunnen begrijpen dat ook zij communiceren, of gevoelens hebben, of misschien wel meer met elkaar verbonden en/of spiritueler zijn dan wij? Blijven krabben aan het glas is denken dat generatieve AI kansen biedt, zelfs als we ons er nog meer mee afsluiten van onze verbinding met de wereld dan we met alle andere technologie al gedaan hebben.

 

Mijn samenwerkingspartner Arjan Middelkoop zegt wel eens tegen mij dat hij mensen - waaronder sterk toegewijde politici - gunt dat er “wat draadjes in hun hoofd worden doorgeknipt”, dat ze leren loslaten dat alles continu beter, groter en meer moet. Dat gun ik ons allemaal, dat we niet blijven staren naar legitimatie van ontluisterende technologieën, maar dat we ons omkeren, en “gewoon” de natuur inlopen, haar omarmen, en opnieuw leren loslaten, om te ontdekken dat we elkaar gevonden hebben! 

 

ONTWIKKELINGSHULP voor het rijke westen!

Soms is iets niet ingewikkeld, als je maar een beetje afstand neemt. Als je ergens bovenop zit, of midden in, is het praktisch ondenkbaar hoe het zou zijn als je van een afstand er naar kijkt. Dat geldt bijvoorbeeld ook als je iets heel graag wilt en daar heel hard voor werkt, bijvoorbeeld succes in sport, of toegelaten worden tot die prestigieuze opleiding, of dat geweldige filmcontract. Of de aandacht van die leuke meid, of knaap. Als het dan om toevallige redenen allemaal anders loopt, kan het lastig zijn om de draad op te pakken en andere van de vele mogelijkheden te gaan exploreren. Veerkracht, of resilience? Zeker is dat een mens op sommige momenten veel meer veerkracht heeft dan op andere momenten. Timing is everything. Geluk (of pech) speelt altijd mee. Alles is cyclisch, als je toevallig op een zeer slecht moment een droom in duigen ziet gaan…

Het is gek, maar we praten makkelijker over het eind van de mensheid, dan over stoppen met het internet, of stoppen met automobiliteit. In onze ontwikkelde “eerste” wereld, weten we eigenlijk wel, dat juist wij ontwikkelingshulp nodig hebben. Wij zijn “blind” overgeleverd aan technologische “vooruitgang”, die we ondertussen tegen beter weten in blijven zien als dé weg naar een hemel op aarde! Met man en macht zijn wij bezig 24/7 in alle denkbare richtingen nieuwe technologieën op de markt te brengen, liefst digitaal, want dan kunnen ze direct worden doorontwikkeld op kosten (en met data) van, ondertussen, de hele wereldbevolking. Een even slim, als desastreus verdienmodel: via continu “verbeteren”- updates – “obsolescence” (veroudering) creëren. Wegverbredingen leiden uiteindelijk onherroepelijk tot meer verkeer, meer gemak tot meer ongemak, meer technologie tot minder ecologie, en continu ontwikkelen tot fatale ontwikkelachterstand van veel leven op onze planeet. Pandora’s Box: alles (pan) geven (dora) is alles nemen (bezeten), een nachtmerrie, waar de oude Grieken voor waarschuwden. Helemaal niet ingewikkeld!

Toch kunnen we ons het eenvoudige niet meer voorstellen: evenwicht herstellen door zaken weg te nemen, in plaats van toe te voegen (dora). OK, we weten het dus, de voorsprong die onze “Verlichte” voorouders dachten op te bouwen, met gaven als overal stromend water, automobiliteit, en controle over de landbouw (zoals kunstmest waarmee grond onafhankelijk van haar eigen biotoop verbouwd kon worden), is een nachtmerrie gebleken (een achterstand). Wij stevenen af op een onleefbare wereld, maar we houden vol. Onze voorouders legden hun gaven (inclusief overtuigingen) op aan de volkeren van de wereld, als koopmannen met in het kielzog de ingenieurs en dominees, ongetwijfeld vaak uit naastenliefde, omdat ze niet konden overzien wat de gevolgen zouden zijn. Ontwikkelingshulp? Hoe meer snelwegen, hoe meer verkeer. Hoe meer ontwikkelingshulp, hoe meer je zelf ontwikkelingsbehoeftig wordt. Pandora!

Wij, moderne wereldburgers, zijn degenen die ontwikkelingshulp nodig hebben. De enkele volkeren die nog volledig ecologisch volhoudbaar leven, zouden langzaamaan onze leermeesters moeten worden, opdat BigTech bedrijven ophouden onze toekomst te bepalen. De wereldleiders in de leer. Elon Musk en Biden die na een quarantaine van een paar maanden (eerst verstillen en vertragen, en bovendien geen gevaarlijke ziektes meenemen) in de leer gaan bij bijvoorbeeld echte aboriginals, of bij een oervolk dat verzamelt en jaagt.

Onvoorstelbaar? Stel je voor, volgende week dinsdag gaat het internet uit de lucht, voorgoed. Iedereen krijgt vanaf dan een jaar de tijd om belangrijke data die nog 2 jaar aanwezig blijft in de talloze datacentra te downloaden, en op te slaan op eigen media (papier, CD’s, USB en harddisks). Maatregelen volgen, zoals over 5 jaar is de maximale afstand tussen werk en wonen 25 km. Liefst gaat iedereen land verbouwen, samen. Automobiliteit wordt gelimiteerd tot maximaal 50 km per dag, en kan gespaard worden tot maximaal 500km per jaar. Drie- en meer baan wegen worden weggehaald en weer natuur. We zullen onszelf volledig opnieuw moeten uitvinden, geleidelijk.

Het kan, net als voor de derde keer uitgeloot worden voor geneeskunde, en uiteindelijk een volstrekt gelukkig mens te zijn geworden in een compleet andere richting. You can’t always get what you want. Erkennen dat wij ontwikkelingshulp nodig hebben, is een eerste stap. Durven wij hulp te vragen, uit te huilen? Help!

Innovatie gelovigen!

Laat ik heel zwart wit zijn. Als we net zolang doorzoeken tot we minimaal één positief gevolg van een willekeurige technologie (of zelfs breder, menselijke praktijk) vinden, om indien we die vinden, te besluiten deze technologie/praktijk in de lucht te houden, hoeven we helemaal niets meer te veranderen. Bio-industrie, lekker mee doorgaan. Oorlogen, prima! Direct ophouden met klimaatafspraken.

Er is altijd wel een perspectief te vinden, van waaruit zelfs de meest kwalijke praktijk (technologie en menselijke handelwijzen samen) leidt tot iets dat vanuit het algemeen belang als positief wordt gezien. Oorlog zet vaak aan tot een enorme kennisontwikkeling, tot saamhorigheid, bio-industrie maakt het mogelijk dat iedereen zijn kinderen een “happy” meal kan geven, desnoods elke dag, en vliegverkeer maakt massaverplaatsing mogelijk zonder materieel enorm demanding wegennetten en andere infrastructuren dwars door natuurgebieden heen, en ook nog eens voor betaalbare prijzen. Privévliegtuigen spelen een belangrijke rol in het snel verplaatsen van organen ten behoeve van orgaantransplantaties, en AI … oh het kan ons wellicht in de complexe wereld die niemand meer overziet helpen om beslissingen te nemen die we vanuit ons perspectief op dat moment als goed zien, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg, of … voor de “big reset”.

Houd op! We lijken wel gek, en hoe complexer de systemen zijn die we om ons heen optuigen, hoe onoverzichtelijker het wordt te doorzien wat goed is of slecht. Wel wordt met de dag duidelijker, dat we met de huidige manier van leven – wereldwijd, ofwel, het overall gemiddelde van alle culturen inclusief zelfs perfect ecologisch volhoudbare stammen – regelrecht afstevenen op een onleefbare toekomst. Er moet dus iets veranderen. Maar stuk voor stuk zijn alle oorzaken van die onvolhoudbaarheid, zo lijken we te denken, verdedigbaar na wat aanpassingen, meestal innovaties genoemd... Een actueel voorbeeld is Manfred Weber, de voorman van de EVP/christen Democraten in Europa, die de Natuurherstelwet trachtte van tafel te vegen door kleine perspectiefjes populistisch uit te vergroten (terreur van het concrete). Paus Franciscus riep hem op oog te hebben voor het overstijgend perspectief...

Alsof het al niet duidelijk genoeg was, krijg ik op het moment een thuiswedstrijd in mijn eigen "achtertuin" (vakgebied) te zien: A(G)I. Heerlijk, maar ook zo irritant dom! Iedereen heeft het erover, ChatGPT, Open AI, heel gevaarlijk, maar … toch heel fijn als een medisch specialist na een lange dag moeilijk werk kan terugvallen op slimme AI, lees ik vanochtend op LinkedIn. Of een piloot, die bij een vlucht van meer dan 10 uur zijn/haar aandacht erbij moet houden. En, hé, je zegt het zelf, moeilijk beslissingen nemen in deze complexe wereld die voor niemand meer is te overzien, maar een AI kan een paar miljard stappen zetten in een fractie van een seconde, volstrekt onvergelijkbaar met onze turbo apenhersentjes. We zien over het hoofd dat we daarvoor eerst zijn gaan denken in termen van “informatie”, die we vrijwillig in diverse vormen zijn gaan delen op een door Tech-giganten beheerd internet. We zijn de living component in living technology, levende informatiegeneratoren, die voor de (dis)likes zichzelf vrijwillig blootgeven in een virtuele werkelijkheid, bedelend om aandacht. Als smachtende sneeuwwitjes die virtuele flessenposten in een dataoceaan werpen, hopen we ooit wakker gekust te worden. Net zo gemakkelijk zien we over het hoofd dat we ondanks wonderspecialisten en volledig getechnologiseerde ziekenhuizen nog steeds ziek worden en sterflijk zijn en we misschien wel het meest van alles behoefte hebben aan echte aandacht, echte armen om ons heen, en niet aan de minder dan halve aandacht van al die lotgenoten, die vooral hun eigen digitale flessenpost proberen kwijt te raken. SOS. Fysiek verbinden en vertragen zijn meer dan noodzaak, maar onze praktijk is (digitaal) versnellen en nog meer versnellen.

Toch ben ik er van overtuigd dat we door de complexiteit en alle “slimme” devices en apps, wellicht minder zijn gaan voelen, denken en verbinden, maar dat we deze diepgewortelde eigenschappen van onze menselijke natuur absoluut niet kwijtgeraakt zijn. We hoeven de devices maar weg te leggen, met elkaar een bordspel spelen, of een eind gaan lopen in de natuur, en ons richtingsgevoel komt vrijwel direct terug, letterlijk en figuurlijk. Verslaving aan onze moderne middelen is breed, maar oppervlakkig, er is een weg terug, of beter vooruit. We zijn niets kwijtgeraakt, ook niet ons oordeel, we weten dat we niet op innovatie moeten hopen, maar op onze eigen Inner Development Goals! 

Duurzame energie: weet wat je wenst!

De technologieën om uit zon (en wind) praktisch “gratis” energie te halen zijn er al, ook opslagtechnologie ontwikkelt zich razendsnel. Groene energie ten behoeve van al onze apparaten (technologie). Dus indien we de transitie maken vanuit de zwaar vervuilende “fossil fuels” (en kernenergie, want kernafval is beslist ook dodelijk vervuilend!), zullen we onze indirecte energiebehoefte kunnen stillen, zonder verder bij te dragen aan klimaatverandering en andere schadelijke uitstoot. Dat is prachtig. Of toch niet?

Om te beginnen, wat mij betreft kan deze transitie niet snel genoeg plaatsvinden! Maar… gratis energie om onze technologie en alles dat daarmee samenhangt – wegdringen van (bio-, culturele- en neuro-) diversiteit, materiaalverslaving, verdringing van ecologie, etc. – de wind nog verder in de zeilen brengen, zal uiteindelijk onze planetaire voetafdruk ontoelaatbaar vergroten. Waarom?

Mijn lief stelde het zo ontzettend duidelijk: met duurzame (en “gratis”) energie voor technische devices – anorganische systemen – hebben we nog niets gedaan aan onze biologische behoefte aan energie. Met het uitbreiden van energie voor ongebreidelde technologie, wordt de disbalans nog groter tussen de ecologie en de technologie waar we onze wereld mee hebben volgebouwd. Met andere woorden, volhoudbare energie gaat gemakkelijk ten koste van de volhoudbare energie die organisch leven nodig heeft. Tenzij we ons nu gaan beheersen, zal de disbalans tussen mensgemaakte (anorganische) systemen en leven (organische systemen) toenemen.

Dit vraagt bewustzijn en radicale gedragsverandering. De afgelopen eeuwen is technologieontwikkeling een leven op zichzelf gaan leiden,. Wij zijn onze onvoldoende bestuurlijke controle hierop nog steeds verder aan het verliezen. Gratis energie voor nog grotere infrastructuren (materieel zwaar belastend), voor nog meer autonome systemen, terwijl de natuur, onze energieprovider (levensadem), steeds meer aan ruimte moet inboeten, maakt in het meest zwarte scenario waar, waar “profeten” al eeuwenlang voor waarschuwen. Een paar regels uit een song (Still Fighting) die ik schreef toen ik 18 was: Biology defeated death (ontstaan van leven vanuit levenloze materie), society defeated biology (ontstaan van culturen en samenlevingen vanuit een biologische soort, die de biologie is gaan controleren), technology defeats society (kunstmatig “leven” dat als technocratie de democratie steeds verder marginaliseert en leven gaat verdringen). Een levenloze wereld met slechts Kunstmatige Intelligentsia. Enigszins geladen met de melodramatische gedachten van een puber eind jaren ’70.  Maar toch…

Toen was ik nog niet bekend met de dynamisch systeem theorie. En ook niet met wet van Kleiber, die laat zien dat in (dierlijke) organische systemen een toename in omvang samengaat met een afname van metabolisme (omzet grondstoffen in energie en producten, waaronder gedrag, met een exponent van 0,75 ongeveer; plantaardige systemen net onder 1). Daarentegen ligt deze exponentiële factor (r-getal) bij anorganische systemen, waaronder vuur, weersystemen en technologische systemen boven de 1, ze woeden net zolang door totdat er geen grondstoffen en/of energie meer kan worden geabsorbeerd en vallen dan uiteen (zie deze blog).

Minder abstract, makkelijker voorstelbaar,  wordt het als je denkt aan de gevolgen van eindeloze volhoudbare energie voor automobiliteit. Meer kilometers per persoon, nog verdere uitbreiding van de fysieke infrastructuren, nog meer materiaalgebruik, nog meer uiteenvallen van regionale verbondenheid, zie deze blog. Wees altijd voorzichtig met wat je wenst, vooral als het opschaalbare technologieën betreft. 

Om dit inzichtelijk te maken, het bekende sprookje, waarin een eenvoudige maar intelligente persoon de koning helpt om de vijand te verslaan. De blije koning, vraagt deze persoon - enigszins angstig, want "alles" mag – een wens te doen, waarop die antwoordt: “Ik ben slechts een eenvoudig mens, neem een schaakbord, leg op het eerste vak 2 rijstkorrels, op het volgende vak 4, op het volgende vak dus steeds het dubbele van het vorige, tot het laatste vak, nr. 64”. De koning antwoordt gerustgesteld: “Oh, is dat alles”. Bij vakje 30 heeft hij al meer dan een miljard rijstkorrels nodig (2³⁰ = 1.073.741.824). Even later gaat hij ten onder. Met exponentiële groei boven de 1 moet je heel goed weten wat je wenst.

Anders gezegd, ja, we moeten naar volhoudbare energie. Top dat het kan, zo snel mogelijk! Maar niet zonder een radicale bewustzijnsverandering. We zijn echt onderdeel van de natuur, en laten ons nu al door het levenloze overwoekeren. De Inner Development Goals wijzen de weg: Kleinschalig, regionaal, vertragen en verbinden…

Er zijn twee soorten mensen... Of niet?

“Er zijn twee soorten mensen…”. U kent de uitspraak vast. Toch erger ik me steeds weer als zelfs journalisten en academici tweedelingen inzetten, die overduidelijk vrijwel direct mankgaan. Een voorbeeld. Bij het bespreken van mogelijkheden om de voor de planeet zwaar belastende technologische (en in haar kielzog economische) samenlevingen aan te pakken die de volhoudbaarheid van ons bestaan op het spel zetten, is het vermeende onderscheid tussen profeten en tovenaars (prophets and wizards). Tovenaars zouden dan geloven in technologie. Ze willen sleutelen aan technologieën, die de huidige problemen stuk voor stuk naar de achtergrond zullen verdrijven (ja, en dan bedoelen ze niet dat er met de nieuwe oplossingen nog grotere en meer ontwrichtende problemen op onze weg komen, wat al geruime tijd wel de harde werkelijkheid is van technologische innovatie). De profeten zouden in eerste instantie niet naar “oplossingen” wijzen, maar daarentegen naar de onhoudbaarheid van de manier waarop we denken de problemen aan te moeten pakken. 

 

Mijn lief zei het gisteravond mooi, tovenaars komen voor in sprookjes, en als ze daar uitstappen, zijn ze feitelijk direct profeten geworden. Ze profeteren dat onze technologie nu nog niet goed genoeg is, maar laat ze nog even door goochelen, dan komt het allemaal goed. Overigens zijn ze vaak niet zelf bezig met technologie, hun goochelen is in praktijk vaak vooral googelen. Ze stellen mensen op hun gemak: “wees niet bang voor de zondvloed, er wordt gewerkt aan een ark”. Maar … daarmee zijn het dus hun profetieën van een hemel op aarde, waarmee ze zich onderscheiden van de zogenaamde profeten, die zich vaak ook (vooral?) richten op het naderend, of dreigend onheil. Daarmee is het onderscheid tussen tovenaars en profeten vervallen. Het wordt: er zijn 2 soorten visionairs, realistisch profeten, en als tovenaars vermomde sprookjes profeten. Maar … dan zijn we weer terug bij “er zijn twee soorten mensen, zij die tot 2 kunnen tellen, en zij die verder kunnen tellen. Want er zijn oneindig veel toekomsten, dus ook een realistische profeet kan onheilsprofeet zijn, of profeet die haar volk leidt door de gesplitste zee, of nog één van een miljoen anderen. De meesten zijn daarbij ook minstens een beetje fantast, of tovenaar, en dus sprookjesfiguur. Zij die kunnen tellen herkennen er weer 2. 

 

Een ander voorbeeld is de tweedeling tussen jagers en boeren. Heerlijk, ook zo’n grappig dom onderscheid, ten minste, als dit historische onderscheid gebruikt wordt als psychologische “typologie”, om 2 typen mensen te onderscheiden. Jagers zijn continu op rooftocht naar nieuwe partners, nieuwe banen, en nieuw bezit. Boeren vestigen zich gedegen en conservatief, huisje, boompje, beestje. Populisme met een wetenschappelijk tintje. Je weet wel direct wat men wil zeggen, het spreekt ons onderbuikgevoel aan. Een gouden formule, met een impliciet logisch appel op dialectiek, een eeuwenoude en beproefde methode om “kennis te kopen” via tegenstellingen als zwart en wit, plus en min. Zo heeft het al snel een zweem van wetenschappelijkheid. Echter, bijvoorbeeld een psycholoog, die in de spreekkamer mensen met de onrust van de jager ontmoet, of juist de gedegen ogende familieman of vrouw heeft zien worstelen met onrust, ziet direct dat deze typologie opnieuw een kwestie is van … kunnen tellen, of niet! 

 

Terug naar de tovenaars en profeten, die allen profeet blijken te zijn. Iedereen die er goed over nadenkt, weet dat onze planeet gebukt gaat onder hoe wij met onze cultuur/technologie/leefwijzen meer nemen dan de planeet kan bieden. Hoe meer technologie er wordt ontwikkeld, hoe erger het wordt, althans, tot nu toe. Als heuristiek tel ik vaak tot drie. Drie uitwegen: 1.Geloof in gedragsverandering (Inner Development Goals) waarmee de afhankelijkheid van technologie wordt verminderd (alleen het meest noodzakelijk in de best doordachte variant behouden: Detech technology), 2. Pessimisme, dat is weten dat het feitelijk al goed mis is, maar dat we er als mensheid niet zelf de stekker uit kunnen halen, dus lekker doorgaan en dansen op de vulkaan en 3. Geloven dat we ergens ooit technologie ontwikkelen die ons echt de hemel op aarde zal brengen (het Sprookjesperspectief). Hoewel ik een goede fantasie heb, ga ik toch voor 1! Maar zeg ik nu eigenlijk niet, zoals het bekende grapje, “er zijn 3 soorten mensen, zij die kunnen tellen en zij die dat niet kunnen”?