Deze week hebben Victorine en ik heerlijk genoten op Madeira, waar we per vliegtuig zijn heengevlogen. Op het eiland huurden we een auto (op benzine) en het besef kwam dat we zo ongelooflijk rijk kunnen leven, alsof we in het paradijs zijn. Natuurlijk is het niet volhoudbaar, wat wij in deze tijd normaal vinden, was een paar decennia geleden alleen voor de allerrijksten weggelegd, en zelfs zij konden niet zoals wij de wereldencyclopedie op hun mobiele telefoon 24/7 meezeulen en raadplegen, om maar iets te noemen. Aan mijn enorme gevoel van dankbaarheid, knaagde tegelijkertijd schuldgevoel... Is dit niet het einde?
Foto genomen op Madeira door Victorine (de heksenbomen)
Zolang er verhalen van generatie op generatie worden overgedragen, of dat nu oraal of via het schrift is, geven vertellers blijk moeite te hebben met hun eigen sterfelijkheid. Wellicht mede om het eigen leven, of preciezer, de verwachte eigen uiterste houdbaarheidsdatum daarvan, iets minder arbitrair te maken, verbinden vertellers regelmatig hun sterfelijkheid aan hun 'profetieën' over de eindigheid van de hele mensheid. Deze wordt dan bij voorkeur niet zo veel later verwacht. Feitelijk betreft dit een antropologische constante; moeite met acceptatie van de eigen eindigheid en de verwachting dat alle anderen - de hele mensheid -hetzelfde lot is beschoren, is van alle tijden. Ze zit ingebakken in onze psychologische makeup, in ons zelfbewustzijn, of ons besef van tijdelijkheid. Eind-der-tijden predikers zijn van alle tijd. In tegenstelling tot individuen, die meer op persoonlijke titel over de eindigheid van hun en de hunnen spreken, vormen de predikers stromingen op overstijgend niveau.
Dit vormt onderdeel van een breder fenomeen; de overdrijving van het belang van de eigen geleefde tijd, zowel in positieve zin (wij zijn veel wijzer, slimmer, handiger dan alle generaties voor ons), als in negatieve zin (in het antropoceen maakt de mensheid de planeet kapot), betreft een tamelijk universele psychologische vertekening die met egocentrisme en diverse andere goed onderzochte biases samenhangt, zoals confirmation bias (inductief redeneren, overconfidence, filter bubbles, etc.) en cognitieve dissonantie. Een klein voorbeeldje is de te pas en te onpas door presentatoren geclaimde “grootste hits allertijden”.
Scepsis naar predikers voor het einde van de wereld (dus net na hun eigen verwachte einde) is volkomen begrijpelijk, want als er telkens geroepen wordt dat de wolf er aan komt en we in feite geen van allen ooit een wolf gezien hebben, dan is het zeer waarschijnlijk dat we in een vertekenende spiegel aan het kijken zijn. Nee, van een houtkachel – een systeem dat al duizenden jaren de menselijke naaktheid compenseert opdat we ook in koude oorden kunnen overleven – gaan we niet nu ineens totaal ten gronde, net zo min als van het rond de aarde vliegen op fossiele brandstoffen. Dat klimaat een continu veranderend systeem betreft, hoeft ook weinig betoog.
Echter, als mensen stellen dat er door ons geglobaliseerde gedrag een heleboel minder prettige (of zelfs ronduit akelige) problemen op ons afkomen, mogen we dat niet afdoen met te gaan rond strooien met eind-der-tijden-predikers predicaten, met te stellen dat die er altijd zijn geweest, en dus het beste maar genegeerd kunnen worden. We hebben nog nooit een wolf gezien, of een zondvloed, laat staan een ark van Noach...
We moeten beseffen dat zowel het geloof dat alles misgaat (als de wolven komen, ergens na ons overlijden), als de (gezonde) scepsis ten opzichte van mensen die dit geloof opzichtig prediken, psychologische vertekeningen zijn. En laat dat nu juist in deze tijd behoorlijk vervelend zijn.
Vervelend, want het eind van de wereld, of “slechts” de mensheid zal niet bereikt worden door ons collectieve gedrag. Inzicht in dat het verstandig zou zijn om te minderen, om de gevolgen onder ogen te zien van met 8,2 miljard mensen die tegelijkertijd op gelijke wijze (houtkacheltjes, autootjes, vliegreisjes, etc) met steeds meer resources verslindende razendsnel ontwikkelende technologieën. Inzicht in dat onze toekomst op het spel zetten niet verward hoeft te worden met onze eeuwenoude eindigheid-gedachten die we geleerd hebben met scepsis te relativeren. Hoewel, inzicht alleen gaat niet direct helpen onze planetaire voetafdruk per persoon te verkleinen. Dat kan alleen door daadwerkelijk te verminderen, of natuurlijk, minder gewenst, door te eindigen. Maar... de wolven bestaan toch niet?
Of toch wel?
Geen opmerkingen:
Een reactie posten