Herinneren?

Gisteravond keken mijn lief en ik de film The Apprentice uit 2024, over hoe Donald Trump in de jaren '70 en '80 in New York een vastgoed “grootheid” werd. In die jaren is de uiterst slimme advocaat Roy Cohn de grote man achter Trump. Hij introduceert een aantal "gouden"regels: 1. de wereld is een chaos en om hier orde in te krijgen geldt Val aan, val aan en val nogmaals aan, 2. Er zijn evenveel waarheden als perspectieven, dus doe iedere waarheid die jouw doelen in de weg staat af als leugens en stel dat alleen jouw waarheid boven elke twijfel verheven is en 3. eis altijd de overwinning op, zelfs als je verliest, want mensen houden niet van verliezers (losers). Als hij nog niet echt kennis heeft gemaakt met Cohn en zijn gouden regels, wordtTrump afgeschilderd als een wat bang (haast imbeciel) jongetje, met ambities die zijn verstandelijke vermogens gigantisch overstijgen. Het gegeven dat er geen enkele ethische en/of morele rem op hem lijkt te zitten om zijn megalomane ambities te verwerkelijken, maakt hem tot een soort monster van Frankenstein, dat bestuurd wordt door Roy Cohn. Cohn verliest langzaam zijn grip op Trump, doordat hij ziek wordt (Aids, die hij tot het laatst leverkanker noemt, want hij wil nergens met homoseksualiteit geassocieerd worden). Cohn ontkent zichzelf in zijn ziekteproces en in zijn sterven, en daarmee wordt hij ook door Trump terzijde geschoven. De film eindigt met de dood van Cohn, als het monster van Frankenstein losgeslagen van zijn schepper zal gaan toeslaan...

Mijn beeldscherm, op zoek naar de film...

De film zet zeker aan tot denken over dat rare gedrag dat je vaak ziet bij mannen om groter dan groot te willen zijn, om wel te kunnen erkennen dat de wereld er al was voordat jij geboren werd, maar beslist wil dat de wereld nooit meer zal bestaan zonder zichtbare bewijzen van jouw stempel. Dit is misschien wel juist wat maakt dat mannen zo ongeschikt zijn om leiding te geven, of richting te bepalen in roerige tijden. Thea Beckman schreef daar in haar trilogie Kinderen van moeder Aarde over, waarin mannen uitgesloten zijn van leidende functies (wat iets anders is dan managende functies). De goede dingen doen (leiden) vereist continu een moreel ethisch kompas, terwijl de dingen zo goed mogelijk doen (managen) daaraan ondergeschikt moet zijn.

Het lijkt er soms op of mannen, ongeacht of ze goede dingen doen (bijvoorbeeld hoogleraar zijn op het gebied van transitie naar een duurzame toekomst), of dat ze evident slechte dingen doen zoals de Trumpen of andere Frankensteinen in deze wereld (wereldoorlogen ontketenen, de wereld gijselen met technocratie) toch vooral alles aangrijpen om vereeuwigd te kunnen worden. Een mogelijkheid is een digital twin van jezelf laten maken, zodat jouw wijsheid en kennis voor het nageslacht bewaard blijft. Natuurlijk is schrijven (blogs, boeken) of kunst maken niet anders, maar het jezelf nu AI dat mogelijk maakt uploaden tot onsterfelijke proporties om als professor, of als geestelijke of desnoods als jezelf het nageslacht te blijven beïnvloeden, verraad naar mijn mening een megalomane ambitie en zelfoverschatting, die juist The Apprentice zo ontzettend kwaadaardig en gevaarlijk maakt. Wat is er mis mee, om als je tijd daar is, gewoon afscheid te nemen, en het aan de anderen over te laten of ze je wel of niet herinneren?

PS Digital AI twins maken het natuurlijk wel erg makkelijk om over ons graf heen te blijven regeren, in ieder geval ons voor de illusie hiervan te laten vallen, en dat is eigenlijk nooit echt verdedigbaar. 

Een Klaagzang: Land vol helers

Vanochtend zie ik op YouTube een nieuwe “film” met bijna 2 uur muziek voor piano, cello, viool en altviool. In de toelichting staat zoiets als de mooiste adagio's voor strings en piano. De artiest is een zweverige naam (iets als magic strings) en het kanaal heeft dezelfde naam. Geen componisten of musici worden genoemd. Ik ben benieuwd en klik erop. AI!

Langzaamaan nemen schaamteloze lieden het internet over. Zij helpen het gestolen “werk” dat door AI algoritmes (SUNO en dergelijke platforms voor muziekcreatie, of beter “muziek” ”creatie”) hebben gegenereerd. De mensen die deze producten posten zijn feitelijk helers. Hoewel zij denken met hun eigen veren te pronken, vallen zij regelrecht in de bekende fallacy uit de psychologie van gokkers bij fruitautomaten. Ook zij denken namelijk dat ze invloed hebben op wanneer de machine gaat uitbetalen, met hun magische handen. Evenzo heeft meneer of mevrouw “Magic Strings” ongetwijfeld ook via een paar knoppen een paar parameters ingegeven, voordat de prompt “genereer” werd ingedrukt. Maar anders dan hij of zij vermoedelijk denkt, heeft ze net zo weinig met te maken met het eindresultaat (de trots geplaatste post) als de magische armbeweging van de gokker wiens fruitautomaat uitkeert (of niet).

Stelen en helen. Big Tech heeft met het direct beschikbaar stellen van generatieve AI (het begon met open AI in november 2022, Chat GPT, weet u nog). De diefstal was al volbracht, niet alleen door OpenAI, maar ook door Google, Meta, Anthropic en vele andere platforms. Hoe? Doordat ze hun AI-modellen voorafgaand aan het publiekelijk beschikbaar stellen, hebben ze in het geheim getraind op alle mogelijke internetdata: kunst, teksten, tekeningen en alle andere culturele uitingen die op het internet te vinden waren. Diefstal dus. De diefstal gaat door, steeds meer datacenters zijn nodig. Waarom? Omdat wij massaal onszelf hebben getransformeerd tot helers, net als meneer of mevrouw Magic Strings.

Ik houd nu al mijn hart vast voor iedere kerstsong die wordt uitgebracht in december, terwijl er ook mensen zijn die gewoon echt een kerstsong maken, een tekening maken, of een verhaal schrijven. Verdrongen door de rotzooi. En hoe het klinkt, eruit ziet, of leest, is niet relevant. Sorry...

Op LinkedIn zie ik telkens dezelfde structuur in de posts, met dezelfde (vergeef me mijn irritatie) debiele tekentjes en eindigend met een vraag: Herkent u dit, en wat doet u hiermee in uw eigen werksituatie? Bah, wat baal ik toch van de geglobaliseerde mensheid met haar af-fabriek ingestelde middelmatigheid. Wat zijn we toch ontzettend vatbaar voor de illusie van controle, wat overdrijven we toch keer op keer ons eigen aandeel. Niet alleen in de gokhallen, maar nu evenzeer achter onze smart devices of PC, waar we ons met generatieve AI ineens filmmakers, componisten, schrijvers, dichters of beeldend kunstenaars wanen. Dit helen van intellectuele eigendommen of nog erger, van culturele verworvenheden die van niemand in het bijzonder zijn, maar van een hele gemeenschap in het algemeen, is zwaar ondermijnend van de authentieke kunstenaars, denkers, en, meer algemeen, mensen zelf. Dit stelen en helen moet ophouden, het is corrosie van onze eigen menselijkheid!

PS en komt u alstublieft niet aan met de vraag wat dit nu met werk te maken heeft. Alles, het gaat om mensen hun levenswerk!

Leven in een technocratie (opdat we niet vergeten hoe dat was)

Toegegeven, ik ben een optimist. Het is niet dat ik niet zie, dat meer dan 200 jaar industrialisatie, een kleine 2 eeuwen mobiliteitsmechanisatie (spoor en een eeuw automobiliteit) en nu volledige agency waarin de mens niet meer noodzakelijkerwijs in de loop zit, ons uiteindelijk nog veel meer zal opbreken dan “slechts” milieuvervuiling met gevolgen als klimaatverandering en krimp van (bio) diversiteit. Ook de vernietigingswapens (nucleair en anders) zie ik heus ook wel... 

Nog niet zo lang geleden las ik de 2025 roman What we can know van de Britse literator Ian McEwan. Eens, ook voor mij is de vraag niet of we met generatieveAI (kunstmatige intelligentie met agency, dus zonder de noodzaak dat mensen meebeslissen) een catastrofe tegemoet gaan, maar wanneer. McEwan plaatst hem in zijn toekomstroman in de jaren 30, die nu nog net voor ons liggen.

Maar net als in de roman van McEwan, geloof ik ook heilig in een leven na de catastrofe, waarin de mensheid langzaam zal opkrabbelen en de lessen van wat technocratie onherroepelijk brengt heeft geleerd. Vorige week schreef ik over You in front of endless space, een symfonisch stuk van een jonge componiste. Ik zie gelukkig overal jonge kunstenaars, intellectuelen en anderzijds maatschappelijk betrokkenen die zich verzetten tegen de dwingende tirannie van technocratie. Een nieuwe generatie die zich losmaakt of ten minste verzet van de technologische structurering van onze levenssfeer tot in haar haarvaten.

Zoeken naar verbinding, perspectief en hoop op een bevrijding uit een steeds opdringeriger harnas van tech-macht, is steeds sterker een noodzaak geworden. Waar in bijvoorbeeld de jaren '50 het modernisme via de kunst ons een spiegel kon voorhouden door anders te kijken naar mechanisatie van ons leven, denken en voelen, door telkens de grenzen van de conventies op te rekken, is ondertussen dat naar mijn mening minder noodzakelijk geworden, en is verbinding met voor technocratische traditie, of met oorspronkelijke mensen samenlevingen (zoals indegenous people), met innerlijke schoonheid en een herwaardering van onze natuur nu noodzakelijk.

Maar goed, een optimist dus. Vanochtend toen ik wakker werd stelde ik me voor hoe mensen over 100 jaar gaan uitleggen hoe het leven in een technocratie klonk, voelde en meer algemeen eruit zag. Ik denk dan aan het continue geluid van machines (auto's, motoren, vliegtuigen etc.), dat je zelfs midden in de bossen in Drenthe of de Veluwe kan horen, of het gegeven dat het bijna nergens meer volledig donker wordt, onder meer door lichtvervuiling door lantaarnpalen, autolichten, vliegtuigen, satellieten, etc. Maar belangrijker is waarschijnlijk om uit te leggen hoe versnipperd het leven op een agenda is, opstaan, in de auto stappen, ergens naar toe rijden, iets doen, door de klok geregeerd om iets anders te gaan doen op dezelfde of een andere plek niet noodzakelijkerwijs omdat je klaar bent, maar omdat de klok een andere tijd aanwijst... 

Dan stapt mijn lief in de auto, om naar haar werk in Zwolle te rijden. Ze is nog niet de straat uit, of ze stopt. Met Miep (onze labrador) loop ik naar haar toe. Ze is haar telefoon en Ipad vergeten. Ik haal snel haar smart devices op. Op het moment dat ik ze door het raampje aan haar geef, denk ik dat ik een blogje ga schrijven over leven in een technocratie. Wat nu zo vanzelfsprekend is, is dat namenlijk vanuit praktisch alle andere tijden van de mensheid totaal niet!

Me, een aantal jaren terug!

You in front of endless space...

Vorige maand waren wij bij de premiere van een nieuw symfonisch werk, uitgevoerd door het Noord Nederlands Orkest met als dirigent de Amerikaan/Canadees Gabe Levy van componiste Deborah de Graaf, getiteld You in front of endless space. Tijdens de avond werden in de Oosterpoort naast Deborah nog 4 andere jonge nationale (1) en internationale componisten uitgevoerd. Een nieuwe generatie, die midden in een onrustige wereld staat, waarin de veranderingen en vervreemding (verharding) bijna dagelijks sneller lijkt te gaan.

You in front of endless space gaat, zo staat in de programma folder te lezen, over een buitenlandse beschaving die met een wonderbaarlijke belofte naar de aarde komt: “wie aan boord stapt, reist door de Melkweg naar eeuwig leven. Maar terugkeren kan niet. Het stuk volgt zowel de vertrekkers als de achterblijvers en stelt de vraag: kiezen we voor controle, ook ten koste van de natuur, of accepteren we onze sterfelijkheid” (tot zover het letterlijke citaat uit de NNO brochure Meesters van de Toekomst, 2026). Ik stelde de vraag aan de componiste wat zij zou zelf doen, en ze antwoordde verrassend dat ze het serieus niet zou weten, maar dat het feit dat we een dergelijke abstracte tweesprong aan het benaderen zijn, op zich al wellicht een van de meest pijnlijke momenten in de evolutie van de mensheid betreft. De keus voor de aarde verlaten in een kunstmatig ruimteschip (een technologische “draagmoeder”) en ons verder mee te laten slepen in een technologische singulariteit, waarin technologie zo snel en exponentieel ontwikkeld en het natuurlijke verdrukt, dat we niet langer onderdeel kunnen zijn van de natuur die planeet aarde ons te bieden heeft, of dat we technologie grotendeels de rug toe keren, en bescheiden ons weer overgeven aan de krachten van moeder aarde. De krachten der natuur, barbaars en in al haar diversiteit ook lyrisch, of de krachten van het kunstmatige, schijnbaar lyrisch, maar feitelijk zeker ook barbaars en meedogenloos.

Zo gesteld zou ik het ook niet weten, hoewel ik serieus niet denk dat we de natuur kunnen ontsnappen zolang we biologische organismen zijn. Post- en trans humanisten geloven in versmelting van het biologische en het kunstmatige, en zien de technologische singulariteit als het moment waarin de mens net zo zeer technologisch als biologisch is. Feitelijk zijn we natuurlijk in zekere zin met onze smart devices al gedeeltelijk cyborgs, of “centauren” (half mens, half paard, in ons geval, half mens, half machine).

De uitvoering was overweldigend, letterlijk zoals dirigent Ed Spanjaard die het stuk aankondigde zei, zowel lyrisch als zeer barbaars, de krachten van het orkest op volle sterkte waren overweldigend. Wat een geweldig symfonieorkest hebben we toch (gelukkig nog steeds) in het Noorden: Het stuk werd prachtig gespeeld door het NNO en gedirigeerd door Gabe Levy. Bovenal vond ik het heel krachtig dat er in het stuk geen keuze voor de luisteraar werd gemaakt, je ging het ene moment overtuigend op in de prachtige lyriek van de houtblazers, om het andere moment overspoeld te worden door koper en percussie in meeslepende oerklanken. In de bijlage de opname van You in front of endless space, uitgevoerd door het NNO olv Gave Levy.

De opname staat op YouTube, en de partituur is door kunstenares Tessa van Merle voorgesteld in een (kunstmatige?) ruimte...

Merlin

Samen met onze enige nog thuiswonende dochter, keken wij ouderwets op DVD de serie Merlin van de BBC Wales, die tussen 2008 en 2012 is gemaakt en uitgezonden. Het verhaal is bekend, over koning Arthur en de ridders van de ronde tafel, waarin de jonge tovenaar al voordat Arthur Pendragon de grootste koning wordt die alle Engelse stammen en rijken verbindt, onder het juk van zijn vader Uther leeft, die streng en meedogenloos is voor volkeren en individuen die krachten (magie) in hun handelingsrepertoire hebben, die hij niet begrijpt en volgens hem de wortel zijn van al het kwaad in "zijn" rijk (Camelot). In Uther herken je de machtige dictators, zoals we er nu een heleboel aan de hoofden van wereldmachten zien: dom, arrogant, meedogenloos en even angstig als hun onzekerheid overschreeuwen met gewelddadig machtsvertoon. Tegen diversiteit, je mag niet anders zijn. En dit alles al jaren voordat Trump de macht zou krijgen! En voordat we bv weer onze tolerantie tegen regenboogvlaggen gingen verliezen.

In de serie duurt het een paar jaargangen aan afleveringen waarin Arthur opgroeit en onder het juk van zijn vader erop uittrekt om Camelot te verdedigen. Telkens wordt hij terzijde gestaan door zijn persoonlijke bediende, Merlin, een jonge die in de ogen van Arthur nogal onnozel overkomt (niet kan vechten, een onhandige slungelige houding aanneemt bij zijn dagelijks werk). Merlin mag zijn toverkracht – eens zal hij volgens de legende uitgroeien tot de grootste magier die de wereld ooit gekend heeft – beslist niet laten zien, want dan zou hij beslist door de vader van Arthur ter dood worden veroordeeld. Ook Arthur weet niets van Merlin's ware kracht. Er ontstaat desondanks een steeds hechter wordende vriendschap tussen beide jongens die langzaam mannen worden, waarbij Arthur de loyaliteit van Merlin (hij gaat geen enkele strijd met hem uit de weg, terwijl hij totaal niet kan vechten) als diepste teken van onvoorwaardelijke vriendschap ziet.

Wat Arthur niet weet, en ook vooral niet mag weten, en wat wij als kijkers wel te zien krijgen, is dat hij vaak aan de dood ontsnapt en telkens uiteindelijk ieder probleem het hoofd weet te bieden (de strijd kan winnen), doordat Merlin stiekem zijn toverkracht inzet. Merlin houdt van Arthur en Arthur houdt van Merlin, maar de vriendschap is asymmetrisch. Merlin kan alleen de slappe kluns zijn, die loyaal is tot de dood, maar hij wordt tot de allerlaatste uitzending van de hele serie niet gezien om wat hij werkelijk is, op wat hem maakt tot wat hem onderscheid van alle andere mensen op de hele wereld.

En dat kwam wel even binnen, gisteravond, toen wij de laatste aflevering van de hele serie keken. Ongelooflijk knap gedaan, en opnieuw juist een kunstproduct bedoeld voor kinderen, die zo'n diepe boodschap zo overtuigend weet over te brengen. Opnieuw voor mij, want voor mij is dat ene boek dat boven alle andere boeken uitstijgt, De kleine prins van Antoine de Saint-Exupéry (1943). In de laatste aflevering is Arthur dodelijk getroffen door het zwaard van een tegenstander (een ridder van zijn halfzus Morgana) en kan Merlin die hem probeert te redden niet anders dan zijn magie laten zien. Arthur reageert aanvankelijk boos en verontwaardigd, magie is verboden, ook door hem nu hij koning is. Maar zijn liefde voor zijn beste vriend is groter dan dat, en hij begint te begrijpen hou Merlin altijd groter is geweest dan hij dacht, hoe Merlin in al zijn overwinningen een stil en onbegrepen aandeel moet hebben gehad. Hoe Merlin nooit zijn aandeel heeft opgeeist en uiteindelijk, vlak voor hij daadwerkelijk sterft, zegt hij dat hij niet wil dat Merlin ook maar ooit iemand anders was geweest dan degene die hij werkelijk was. Dan de overigens prachtige orkestmuziek die de hele serie begeleid. En wij, Victorine, Dorinthe en ik, die geen woord meer konden zeggen...

Wauw! Nogmaals, die kwam binnen. Toen ik de serie de vorige keer keek (12 jaar geleden) ontging dit alles me grotendeels. Hoeveel vrouwen achter zogenaamd grote mannen worden niet perfect door Merlin gesymboliseerd? Of in werksituaties, hoeveel mensen met grote talent laten de eer aan baasjes en bazen, terwijl die soms te dom zijn om voor de duvel te dansen? Zie ik zelf wel genoeg dat ik niet eens een schim zou zijn van wie ik ben, als ik niet in het licht van mijn grote liefde zou mogen stralen? Licht, dat net als bij Arthur, niet alleen voor de buitenwereld, maar zelfs voor hemzelf grotendeels onzichtbaar blijft.

De serie op de schoorsteenmantel bij ons thuis

Jesus died for somebody's sins but not mine

Meerdere mensen vroegen me hoe ik bij de titel kwam van mijn vorige blog. Bij mijn beantwoording bleek dat ik iets had uit te leggen. In de blog schreef ik over hoe fantastisch digitale technologie is. Fantastisch, maar niet hier, op deze planeet met een grote natuurlijke biotoop. Deze “hoek” had ik ontleend aan een zin van Patti Smith uit haar zeer persoonlijke cover van Gloria: “Jesus died for somebody's sins but not mine”. Deze aan het Van Morrison liedje Gloria (1964) toegevoegde zin, stelt dat het wel heel gemakkelijk is als we met onze fouten (zonden) een heel wereldrijk kunnen bouwen, om uiteindelijk toch wel vergiffenis te krijgen. Een ander is namelijk op voorhand voor onze zonden is gestorven. Kinderen die bijvoorbeeld 2000 jaar later geboren worden, kunnen niet anders dan meelopen in een wereld die systematisch is gemechaniseerd met vervuilende, grondstof verbruikende (verkwistende) technieken. Hiermee zijn ze dus gedoemd om de "zondeval" verder te belichamen. 

Digitale techniek kan deze mechanische bewegingen heel effectief en efficient versnellen, ongeveer zoals het administratief geniaal georganiseerde Nederland in de Tweede Wereldoorlog het voor de volgers van Hitler wel heel makkelijk maakten om iedere Joodse Nederlander op te sporen en te vermoorden. Ook efficientie in een wereld waarin de totale antropogene massa (beton, kunststof, asfalt en al die andere mensgemaakte materialen op basis van natuurlijke grondstoffen) steeds groter wordt, is geen verdienste, maar iets dat we zouden moeten vrezen. Nu al weegt deze massa tegen de 1,2 keer de massa van al het organisch leven op de planeet. Milieurampen, krimpende biodiversiteit, en natuurlijk klimaatverandering zijn gevolgen hiervan. Juist nu extractie zo efficient kan, versnelt het proces exponentieel. Efficiëntie is mooi, maar niet per se op deze planeet vol met leven, en niet perse door de mens geredigeerd.

In de gesprekjes die ik had over de blog, kwamen verschillende gedachten boven. Er ontbreekt iets in de kijk die we op Vooruitgang hebben. Vooruitgang bracht veel kennis (wetenschap) en technologie (middelen waarmee we de wereld naar ons eigen inzicht konden inrichten en tot op grote hoogte controleren). Veel ziektes werden we de baas, ondanks dat er velen voor terugkwamen, waaronder mentale en zingeving aandoeningen. Zorgzaamheid maakte plaats voor controleren en reguleren, ten koste van alles en iedereen. Het ligt voor de hand te stellen dat Vooruitgang wetenschap en technologie bracht, maar dat wijsheid en verbondenheid – religare, religie- achterbleef. Ja, maar ook iets simpeler: rationele ethische beschouwing.

We hebben uitstekend wetenschappelijk onderzoek, ondertussen over de hele geglobaliseerde wereld. Uitkomsten van onderzoek zijn uiteraard altijd perspectief afhankelijk, en geldend op soms meer concreet niveau en soms op overstijgend en verbindend niveau. Van abstract naar concreet. In termen van de ridders rond een ronde tafel. Iedere ridder zal een andere richting uit moeten kijken om iets goed te bekijken dat midden op de tafel ligt. Echter, gerelateerd aan het lichaam in zitpositie, is het verschil in kijkrichting op de tafel veel kleiner. Immers, de ronde vorm van de tafel “regelt” de lichaam-positie ten opzichte van het middelpunt. Buiten de tafel kijken naar bijvoorbeeld een beeldscherm aan de muur, is het verschil in lichaam-adaptatie en kijkrichting weer veel groter; sommige ridders zullen iets links, andere iets rechts moeten draaien, een enkeling kan alleen het hoofd draaien, etc.

Niet voor ieder te oogsten inzicht, is een nieuw wetenschappelijk onderzoek nodig, of een nieuw te ontwikkelen technologie/instrument. Het is hier, in het trekken van systematische rationele conclusies, dat we tekort schieten. Neem de wijze waarop we nieuwe technologieën die onze eigen menselijke krachten ontlasten, feitelijk zonder serieus bezwaar omarmen, omdat we haar toeschrijven aan de Vooruitgang, als een autonoom verschijnsel. De boekdrukkunst zette de inspanning van het overschrijven van belangrijke gedachten buiten spel, maar daarmee ook de selectie van wat echt de moeite waard is. Bulldozers en hijskranen verruilden onze spierkracht voor hydraulische super krachten, automobiliteit gaf ons acciradius en vliegtuigen gaf ons vleugels. 

Echter, als al de aspecten van ons menszijn door machines wordt overgenomen, komt er onherroepelijk (dit bedoel ik met rationele ethische beschouwing) een moment dat er voor ons niets meer overblijft, dat we moeten vechten voor onze eigen kracht, onze eigen waarde. Vooruitgang zoals waar wij ons nu impliciet op beroepen, is niet oneindig. Het denken over wat we waar hoe gaan stoppen, is nog niet eens begonnen. Van generatieve AI, bijvoorbeeld, zien velen de regelrechte downsides zeer helder. Echter de gedachte dat we er mee stoppen, komt bij niemand op. We zullen er mee moeten leven, zeggen mensen. Is dat zo? Jesus died for somebody's sins but not mine. 

Hoes van de plaat van Patti Smith uit 1975

Digitale techniek is fantastisch!

Digitale techniek is fantastisch in een mogelijke/denkbare wereld, maar niet in de onze. Niet in een eindige wereld, waarin voor onze Natuurlijke Gastheer/dame wetten gelden van biologische groei- en verval. Hierin geldt, bijvoorbeeld, dat  naarmate een organisme groter wordt, diens metabolisme relatief trager wordt: de wet van Kleiber, Energie = c.m^0,75. Een muis heeft relatief een veel sneller metabolisme dan een olifant. De massa (m) van een olifant is 100.000 keer zo groot is als die van een muis, de olifant gebruikt slechts 5623 keer meer energie: metabolisme (E) is 1/18 dat van de muis. In een wereld waarin mensen zijn gaan overheersen, zich steeds meer zijn gaan gedragen als rupsjes nooitgenoeg in Neverending Land, gelden andere, exponentiele, wetten met een macht niet van 0,75, maar van 1 of zelfs groter (zie deze blog).

Gisteren reed ik naar de bouwmarkt om materialen voor de waterafvoer voor de nieuwe wasbak op onze badkamer te halen. Bijna 40 kilometer reed ik heen en weer naar de dichtstbijzijnde open bouwmarkt (zondag), en ik kwam alsnog met lege handen thuis. Dit was echt voordat de hele voorraad in digitale systemen zat en er zo ontzettend veel keus per artikel was, uitgesloten. Toegegeven, als ik precies zou weten welke overzet-stukjes, lijm-moffen, verbindingen van 32mm naar 40mm of als die er niet waren van 32 naar 50 en dan van 50 naar 40 ik nodig had, zou ik wellicht me de reis hebben kunnen besparen. In het digitale systeem staat namelijk precies welk stukje in welk getal in welk filiaal aanwezig is. Als ik een robot was, had ik ongetwijfeld razendsnel kunnen vaststellen welke minimale verbinding constructie met de minimale afstand tussen huis en winkel of winkels (de Gamma en de Praxis in twee dicht bij elkaar liggende plaatsen, bijvoorbeeld) ik zou bezoeken via de absoluut kortste (of snelste) route. Maar zo werkt dat niet voor een mens. 

In ieder geval werkt het niet zo voor mij. Als amateur vind ik het fijn om gewoon bij de schappen te staan en met het materiaal in zicht te redeneren, er zijn vaak meerdere oplossingen nodig, met de bochten, verbindingen etc. Dit is wat we agency noemen, de handelingsvrijheid die je als organisme hebt. In een wereld waarin veel voor gestructureerd is, is de handelingsvrijheid beperkt. Maar voorstructureren is noodzakelijk om agency te kunnen verplaatsen naar autonome systemen, zoals computers, of distributiesystemen, of robots. En dit doet een aanslag op de beschikbare (planetaire) bronnen...

Juist de digitale efficientie leidt tot uitputting en dus lege schappen. Ik heb de lege schappen geteld waarin 1 of geen artikel lag (omdat ik twee wastafels monteer, had ik alles dubbel nodig) 37,5%. Dat was, jonge mensen zullen het zich niet herinneren, in de Praxis (of Gamma) van 1999 volkomen ondenkbaar. Als dat zou gebeuren, werd er iemand op het matje geroepen wegen incapabel inkoopbeleid. Nu zijn we er aan gewend geraakt.

Efficientie en leven zijn absoluut niet aan elkaar gelijk te stellen. Het meest wonderlijke van de natuur is dat nooit iets 2 keer hetzelfde ontstaat, en dat organismen zowel op de schaal van de soort (de fylogenese) als op de schaal van het individu (de ontwikkeling ofwel ontogenese) continu veranderen, aanpassen aan wat op dat moment geldt. Altijd is elk leven, iedere cel, onderdeel van een complex en steeds veranderend geheel. Zielloze efficientie daaraan toevoegen (machine agency) is als een gif in het drinkwater mengen. Terughoudendheid hierbij is op zijn plaats. Dus in een wereld waarin geen levende organismen waren, die met elkaar complexe en steeds veranderende werkelijkheden produceren, met telkens van organisme (en zelfs sub-organisme) veranderende prioriteiten in agency, zou digitale techniek fantastisch zijn. Ik stel dan ook voor dat we niet als mensheid de ruimte gaan verkennen om in de toekomst de aarde te kunnen verlaten om te kunnen doorleven als we hier zo'n beetje al het leven hebben vertrapt. In plaats daarvan sturen we onze digitale agents de ruimte in, mogen ze met hun kunstmatige super intelligentie op zoek naar een planeet of zonnestelsel waar ze zelf een toekomst mogen opbouwen. De tech bazen mogen wat mij betreft mee, net als die vervelende alpha gorilla's aan het hoofd van de wereldmachten.

Hoe dan ook, ik heb wel weer een enerverende zondagmiddag gehad. En de wastafel? Ach, dat komt wel een keer!

de afvoer waar ik een wastafelsifon op moet aansluiten