maandag 16 november 2026

Curling samenleving: tegen welke prijs?

67. Six-seven, zegt mijn jongste dochter lacherig. Vorige week haalde ik de pensioengerechtigde leeftijd. Werk (althans, betaald werk) wordt nu gedaan door anderen. Gek idee, ik voel me nog helemaal niet oud... Het zet me wel aan het denken. Als ik in de nacht met de auto naar huis rijd, een afstand van 120 km moet afleggen, en verwacht dat in anderhalf uur te doen, besef ik dat dit alleen kan omdat de samenleving de baan voor mij heeft onderhouden, afgeschermd en schoongeveegd. Zonder na eerst miljoenen investeringen in planning, grond aankopen of toewijzen, bouw, materialisatie en daarna voortdurend toezicht, zou ik niet er in het donker blind op kunnen vertrouwen dat ik niet met 130 km/uur in een kuil terechtkom, of dat ik niet bots tegen een achtergebleven tak, of losgeraakt onderdeel van een eerder gepasseerd vervoermiddel. En wegen zijn er in alle richtingen, waarmee je rollend op de wielen van je gemotoriseerde koetsje overal kunt komen. De vergelijking met curlingouders komt in mijn gedachte (ouders die alle obstakels voor hun kind uit de weg ruimen). Onze samenleving lijkt een majestueuze curlingbaan in alle richtingen, waarvan we het beheer en onderhoud als volkomen vanzelfsprekend zijn gaan ervaren, en ons blinde vertrouwen erin nauwelijks bijdraagt in ons gevoel dat we dit binnen onze samenleving te danken is aan een betrouwbare overheid.

Alles dat wij vanzelfsprekend vinden, dat het licht gaat branden als we de schakelaar indrukken, dat de stoepen waarop we lopen sneeuw en ijsvrij gemaakt worden, of dat er voldoende stroom of gasvoorraad is om de winter behaaglijk te kunnen doorkomen, dat er onderwijs van goede kwaliteit is voor onze kinderen, berust op coördinatie van en/of samenwerking van, door en met ambtenaren en uitvoerenden. We vinden het volkomen vanzelfsprekend dat de overheid dit regelt en er aansprakelijk voor is. En elk jaar komen er nieuwe mogelijkheden bij, zoals naast de fysieke infrastructuren (wegen, rioleringen, elektriciteitsnetten etc.), ook de digitale infrastructuren, die toegankelijk en veilig moeten zijn. Ondernemers slingeren de technieken de wereld in, en de overheden mogen ze reguleren, veilig houden en, bovenal, de verantwoordelijkheid er voor nemen, want zij zijn verantwoordelijk voor de samenleving en haar gezondheid, veiligheid, welvaart en welzijn.

Terwijl ik door de nacht rijd, in het volste vertrouwen dat mijn auto veilig is (RDW keuring, APK) en de weg me niet voor verrassingen zal brengen, besef ik dat de overheid een curling ouder is, en ik één van de vele kinderen. Mopperen op de ouders kan ik als de beste: hadden jullie ons niet moeten behoeden voor verslaving aan smart devices, of sociale media en generatieve AI? Jullie beleid loopt achter de werkelijkheid aan. Jullie moeten beter communiceren met ons, burgers. En als iets tegenvalt, zoals de prijs van brandstof aan de pomp, dan moet de belasting snel verlaagd worden, zodat wij als curling kinderen gewoon door kunnen gaan met onze complexe levens.


Foto van portret dat kunstenares Tessa van Merle maakte voor mijn 67 verjaardag door partituren van Whirling Dust (dat schreef ik als begin twintiger) te vouwen en knippen!

6 7 dus. Ik besef, hier in de donkere nacht met 130 km/uur op mijn snelheidsmeter, dat ik een verwend kind ben. Makkelijk wijzen naar politici, die het natuurlijk nooit goed doen, omdat wij werkelijk alles willen, maar alleen kunnen functioneren als alle obstakels in alle denkbare richtingen van onze letterlijke of figuurlijke wegen zijn verwijderd. Nu ik gepensioneerd ben, en niet meer werkend deel neem aan de samenleving, is alles ineens veel minder vanzelfsprekend. Ik neem me voor wat minder te mopperen op politici, en niet in de domme valkuil te stappen om te denken dat we veel te veel ambtenaren hebben. Ja, het zou vast met veel minder kunnen, maar dan moeten we niet klagen dat onze schijven op het ijs al na enkele meters stranden, en we in vele spelen buitenspel zullen komen te staan.

Dus wil ik deze blog eindigen met dank, aan alle ambtenaren, bestuurders en politici, die het mogelijk maken dat ook ik me een verwend rupsje nooit mag wanen in een land van nooitgenoeg!


donderdag 5 november 2026

Herinneren?

Gisteravond keken mijn lief en ik de film The Apprentice uit 2024, over hoe Donald Trump in de jaren '70 en '80 in New York een vastgoed “grootheid” werd. In die jaren is de uiterst slimme advocaat Roy Cohn de grote man achter Trump. Hij introduceert een aantal "gouden"regels: 1. de wereld is een chaos en om hier orde in te krijgen geldt Val aan, val aan en val nogmaals aan, 2. Er zijn evenveel waarheden als perspectieven, dus doe iedere waarheid die jouw doelen in de weg staat af als leugens en stel dat alleen jouw waarheid boven elke twijfel verheven is en 3. eis altijd de overwinning op, zelfs als je verliest, want mensen houden niet van verliezers (losers). Als hij nog niet echt kennis heeft gemaakt met Cohn en zijn gouden regels, wordtTrump afgeschilderd als een wat bang (haast imbeciel) jongetje, met ambities die zijn verstandelijke vermogens gigantisch overstijgen. Het gegeven dat er geen enkele ethische en/of morele rem op hem lijkt te zitten om zijn megalomane ambities te verwerkelijken, maakt hem tot een soort monster van Frankenstein, dat bestuurd wordt door Roy Cohn. Cohn verliest langzaam zijn grip op Trump, doordat hij ziek wordt (Aids, die hij tot het laatst leverkanker noemt, want hij wil nergens met homoseksualiteit geassocieerd worden). Cohn ontkent zichzelf in zijn ziekteproces en in zijn sterven, en daarmee wordt hij ook door Trump terzijde geschoven. De film eindigt met de dood van Cohn, als het monster van Frankenstein losgeslagen van zijn schepper zal gaan toeslaan...

Mijn beeldscherm, op zoek naar de film...

De film zet zeker aan tot denken over dat rare gedrag dat je vaak ziet bij mannen om groter dan groot te willen zijn, om wel te kunnen erkennen dat de wereld er al was voordat jij geboren werd, maar beslist wil dat de wereld nooit meer zal bestaan zonder zichtbare bewijzen van jouw stempel. Dit is misschien wel juist wat maakt dat mannen zo ongeschikt zijn om leiding te geven, of richting te bepalen in roerige tijden. Thea Beckman schreef daar in haar trilogie Kinderen van moeder Aarde over, waarin mannen uitgesloten zijn van leidende functies (wat iets anders is dan managende functies). De goede dingen doen (leiden) vereist continu een moreel ethisch kompas, terwijl de dingen zo goed mogelijk doen (managen) daaraan ondergeschikt moet zijn.

Het lijkt er soms op of mannen, ongeacht of ze goede dingen doen (bijvoorbeeld hoogleraar zijn op het gebied van transitie naar een duurzame toekomst), of dat ze evident slechte dingen doen zoals de Trumpen of andere Frankensteinen in deze wereld (wereldoorlogen ontketenen, de wereld gijselen met technocratie) toch vooral alles aangrijpen om vereeuwigd te kunnen worden. Een mogelijkheid is een digital twin van jezelf laten maken, zodat jouw wijsheid en kennis voor het nageslacht bewaard blijft. Natuurlijk is schrijven (blogs, boeken) of kunst maken niet anders, maar het jezelf nu AI dat mogelijk maakt uploaden tot onsterfelijke proporties om als professor, of als geestelijke of desnoods als jezelf het nageslacht te blijven beïnvloeden, verraad naar mijn mening een megalomane ambitie en zelfoverschatting, die juist The Apprentice zo ontzettend kwaadaardig en gevaarlijk maakt. Wat is er mis mee, om als je tijd daar is, gewoon afscheid te nemen, en het aan de anderen over te laten of ze je wel of niet herinneren?

PS Digital AI twins maken het natuurlijk wel erg makkelijk om over ons graf heen te blijven regeren, in ieder geval ons voor de illusie hiervan te laten vallen, en dat is eigenlijk nooit echt verdedigbaar. 

donderdag 29 oktober 2026

Een Klaagzang: Land vol helers

Vanochtend zie ik op YouTube een nieuwe “film” met bijna 2 uur muziek voor piano, cello, viool en altviool. In de toelichting staat zoiets als de mooiste adagio's voor strings en piano. De artiest is een zweverige naam (iets als magic strings) en het kanaal heeft dezelfde naam. Geen componisten of musici worden genoemd. Ik ben benieuwd en klik erop. AI!

Langzaamaan nemen schaamteloze lieden het internet over. Zij helpen het gestolen “werk” dat door AI algoritmes (SUNO en dergelijke platforms voor muziekcreatie, of beter “muziek” ”creatie”) hebben gegenereerd. De mensen die deze producten posten zijn feitelijk helers. Hoewel zij denken met hun eigen veren te pronken, vallen zij regelrecht in de bekende fallacy uit de psychologie van gokkers bij fruitautomaten. Ook zij denken namelijk dat ze invloed hebben op wanneer de machine gaat uitbetalen, met hun magische handen. Evenzo heeft meneer of mevrouw “Magic Strings” ongetwijfeld ook via een paar knoppen een paar parameters ingegeven, voordat de prompt “genereer” werd ingedrukt. Maar anders dan hij of zij vermoedelijk denkt, heeft ze net zo weinig met te maken met het eindresultaat (de trots geplaatste post) als de magische armbeweging van de gokker wiens fruitautomaat uitkeert (of niet).

Stelen en helen. Big Tech heeft met het direct beschikbaar stellen van generatieve AI (het begon met open AI in november 2022, Chat GPT, weet u nog). De diefstal was al volbracht, niet alleen door OpenAI, maar ook door Google, Meta, Anthropic en vele andere platforms. Hoe? Doordat ze hun AI-modellen voorafgaand aan het publiekelijk beschikbaar stellen, hebben ze in het geheim getraind op alle mogelijke internetdata: kunst, teksten, tekeningen en alle andere culturele uitingen die op het internet te vinden waren. Diefstal dus. De diefstal gaat door, steeds meer datacenters zijn nodig. Waarom? Omdat wij massaal onszelf hebben getransformeerd tot helers, net als meneer of mevrouw Magic Strings.

Ik houd nu al mijn hart vast voor iedere kerstsong die wordt uitgebracht in december, terwijl er ook mensen zijn die gewoon echt een kerstsong maken, een tekening maken, of een verhaal schrijven. Verdrongen door de rotzooi. En hoe het klinkt, eruit ziet, of leest, is niet relevant. Sorry...


Op LinkedIn zie ik telkens dezelfde structuur in de posts, met dezelfde (vergeef me mijn irritatie) debiele tekentjes en eindigend met een vraag: Herkent u dit, en wat doet u hiermee in uw eigen werksituatie? Bah, wat baal ik toch van de geglobaliseerde mensheid met haar af-fabriek ingestelde middelmatigheid. Wat zijn we toch ontzettend vatbaar voor de illusie van controle, wat overdrijven we toch keer op keer ons eigen aandeel. Niet alleen in de gokhallen, maar nu evenzeer achter onze smart devices of PC, waar we ons met generatieve AI ineens filmmakers, componisten, schrijvers, dichters of beeldend kunstenaars wanen. Dit helen van intellectuele eigendommen of nog erger, van culturele verworvenheden die van niemand in het bijzonder zijn, maar van een hele gemeenschap in het algemeen, is zwaar ondermijnend van de authentieke kunstenaars, denkers, en, meer algemeen, mensen zelf. Dit stelen en helen moet ophouden, het is corrosie van onze eigen menselijkheid!

PS en komt u alstublieft niet aan met de vraag wat dit nu met werk te maken heeft. Alles, het gaat om mensen hun levenswerk!

maandag 26 oktober 2026

Leven in een technocratie (opdat we niet vergeten hoe dat was)

Toegegeven, ik ben een optimist. Het is niet dat ik niet zie, dat meer dan 200 jaar industrialisatie, een kleine 2 eeuwen mobiliteitsmechanisatie (spoor en een eeuw automobiliteit) en nu volledige agency waarin de mens niet meer noodzakelijkerwijs in de loop zit, ons uiteindelijk nog veel meer zal opbreken dan “slechts” milieuvervuiling met gevolgen als klimaatverandering en krimp van (bio) diversiteit. Ook de vernietigingswapens (nucleair en anders) zie ik heus ook wel... 

Nog niet zo lang geleden las ik de 2025 roman What we can know van de Britse literator Ian McEwan. Eens, ook voor mij is de vraag niet of we met generatieveAI (kunstmatige intelligentie met agency, dus zonder de noodzaak dat mensen meebeslissen) een catastrofe tegemoet gaan, maar wanneer. McEwan plaatst hem in zijn toekomstroman in de jaren 30, die nu nog net voor ons liggen.

Maar net als in de roman van McEwan, geloof ik ook heilig in een leven na de catastrofe, waarin de mensheid langzaam zal opkrabbelen en de lessen van wat technocratie onherroepelijk brengt heeft geleerd. Vorige week schreef ik over You in front of endless space, een symfonisch stuk van een jonge componiste. Ik zie gelukkig overal jonge kunstenaars, intellectuelen en anderzijds maatschappelijk betrokkenen die zich verzetten tegen de dwingende tirannie van technocratie. Een nieuwe generatie die zich losmaakt of ten minste verzet van de technologische structurering van onze levenssfeer tot in haar haarvaten.

Zoeken naar verbinding, perspectief en hoop op een bevrijding uit een steeds opdringeriger harnas van tech-macht, is steeds sterker een noodzaak geworden. Waar in bijvoorbeeld de jaren '50 het modernisme via de kunst ons een spiegel kon voorhouden door anders te kijken naar mechanisatie van ons leven, denken en voelen, door telkens de grenzen van de conventies op te rekken, is ondertussen dat naar mijn mening minder noodzakelijk geworden, en is verbinding met voor technocratische traditie, of met oorspronkelijke mensen samenlevingen (zoals indegenous people), met innerlijke schoonheid en een herwaardering van onze natuur nu noodzakelijk.

Maar goed, een optimist dus. Vanochtend toen ik wakker werd stelde ik me voor hoe mensen over 100 jaar gaan uitleggen hoe het leven in een technocratie klonk, voelde en meer algemeen eruit zag. Ik denk dan aan het continue geluid van machines (auto's, motoren, vliegtuigen etc.), dat je zelfs midden in de bossen in Drenthe of de Veluwe kan horen, of het gegeven dat het bijna nergens meer volledig donker wordt, onder meer door lichtvervuiling door lantaarnpalen, autolichten, vliegtuigen, satellieten, etc. Maar belangrijker is waarschijnlijk om uit te leggen hoe versnipperd het leven op een agenda is, opstaan, in de auto stappen, ergens naar toe rijden, iets doen, door de klok geregeerd om iets anders te gaan doen op dezelfde of een andere plek niet noodzakelijkerwijs omdat je klaar bent, maar omdat de klok een andere tijd aanwijst... 

Dan stapt mijn lief in de auto, om naar haar werk in Zwolle te rijden. Ze is nog niet de straat uit, of ze stopt. Met Miep (onze labrador) loop ik naar haar toe. Ze is haar telefoon en Ipad vergeten. Ik haal snel haar smart devices op. Op het moment dat ik ze door het raampje aan haar geef, denk ik dat ik een blogje ga schrijven over leven in een technocratie. Wat nu zo vanzelfsprekend is, is dat namenlijk vanuit praktisch alle andere tijden van de mensheid totaal niet!

Me, een aantal jaren terug!

dinsdag 20 oktober 2026

You in front of endless space...

Vorige maand waren wij bij de premiere van een nieuw symfonisch werk, uitgevoerd door het Noord Nederlands Orkest met als dirigent de Amerikaan/Canadees Gabe Levy van componiste Deborah de Graaf, getiteld You in front of endless space. Tijdens de avond werden in de Oosterpoort naast Deborah nog 4 andere jonge nationale (1) en internationale componisten uitgevoerd. Een nieuwe generatie, die midden in een onrustige wereld staat, waarin de veranderingen en vervreemding (verharding) bijna dagelijks sneller lijkt te gaan.

You in front of endless space gaat, zo staat in de programma folder te lezen, over een buitenlandse beschaving die met een wonderbaarlijke belofte naar de aarde komt: “wie aan boord stapt, reist door de Melkweg naar eeuwig leven. Maar terugkeren kan niet. Het stuk volgt zowel de vertrekkers als de achterblijvers en stelt de vraag: kiezen we voor controle, ook ten koste van de natuur, of accepteren we onze sterfelijkheid” (tot zover het letterlijke citaat uit de NNO brochure Meesters van de Toekomst, 2026). Ik stelde de vraag aan de componiste wat zij zou zelf doen, en ze antwoordde verrassend dat ze het serieus niet zou weten, maar dat het feit dat we een dergelijke abstracte tweesprong aan het benaderen zijn, op zich al wellicht een van de meest pijnlijke momenten in de evolutie van de mensheid betreft. De keus voor de aarde verlaten in een kunstmatig ruimteschip (een technologische “draagmoeder”) en ons verder mee te laten slepen in een technologische singulariteit, waarin technologie zo snel en exponentieel ontwikkeld en het natuurlijke verdrukt, dat we niet langer onderdeel kunnen zijn van de natuur die planeet aarde ons te bieden heeft, of dat we technologie grotendeels de rug toe keren, en bescheiden ons weer overgeven aan de krachten van moeder aarde. De krachten der natuur, barbaars en in al haar diversiteit ook lyrisch, of de krachten van het kunstmatige, schijnbaar lyrisch, maar feitelijk zeker ook barbaars en meedogenloos.

Zo gesteld zou ik het ook niet weten, hoewel ik serieus niet denk dat we de natuur kunnen ontsnappen zolang we biologische organismen zijn. Post- en trans humanisten geloven in versmelting van het biologische en het kunstmatige, en zien de technologische singulariteit als het moment waarin de mens net zo zeer technologisch als biologisch is. Feitelijk zijn we natuurlijk in zekere zin met onze smart devices al gedeeltelijk cyborgs, of “centauren” (half mens, half paard, in ons geval, half mens, half machine).

De uitvoering was overweldigend, letterlijk zoals dirigent Ed Spanjaard die het stuk aankondigde zei, zowel lyrisch als zeer barbaars, de krachten van het orkest op volle sterkte waren overweldigend. Wat een geweldig symfonieorkest hebben we toch (gelukkig nog steeds) in het Noorden: Het stuk werd prachtig gespeeld door het NNO en gedirigeerd door Gabe Levy. Bovenal vond ik het heel krachtig dat er in het stuk geen keuze voor de luisteraar werd gemaakt, je ging het ene moment overtuigend op in de prachtige lyriek van de houtblazers, om het andere moment overspoeld te worden door koper en percussie in meeslepende oerklanken. In de bijlage de opname van You in front of endless space, uitgevoerd door het NNO olv Gave Levy.


De opname staat op YouTube, en de partituur is door kunstenares Tessa van Merle voorgesteld in een (kunstmatige?) ruimte...


vrijdag 9 oktober 2026

Merlin

Samen met onze enige nog thuiswonende dochter, keken wij ouderwets op DVD de serie Merlin van de BBC Wales, die tussen 2008 en 2012 is gemaakt en uitgezonden. Het verhaal is bekend, over koning Arthur en de ridders van de ronde tafel, waarin de jonge tovenaar al voordat Arthur Pendragon de grootste koning wordt die alle Engelse stammen en rijken verbindt, onder het juk van zijn vader Uther leeft, die streng en meedogenloos is voor volkeren en individuen die krachten (magie) in hun handelingsrepertoire hebben, die hij niet begrijpt en volgens hem de wortel zijn van al het kwaad in "zijn" rijk (Camelot). In Uther herken je de machtige dictators, zoals we er nu een heleboel aan de hoofden van wereldmachten zien: dom, arrogant, meedogenloos en even angstig als hun onzekerheid overschreeuwen met gewelddadig machtsvertoon. Tegen diversiteit, je mag niet anders zijn. En dit alles al jaren voordat Trump de macht zou krijgen! En voordat we bv weer onze tolerantie tegen regenboogvlaggen gingen verliezen.

In de serie duurt het een paar jaargangen aan afleveringen waarin Arthur opgroeit en onder het juk van zijn vader erop uittrekt om Camelot te verdedigen. Telkens wordt hij terzijde gestaan door zijn persoonlijke bediende, Merlin, een jonge die in de ogen van Arthur nogal onnozel overkomt (niet kan vechten, een onhandige slungelige houding aanneemt bij zijn dagelijks werk). Merlin mag zijn toverkracht – eens zal hij volgens de legende uitgroeien tot de grootste magier die de wereld ooit gekend heeft – beslist niet laten zien, want dan zou hij beslist door de vader van Arthur ter dood worden veroordeeld. Ook Arthur weet niets van Merlin's ware kracht. Er ontstaat desondanks een steeds hechter wordende vriendschap tussen beide jongens die langzaam mannen worden, waarbij Arthur de loyaliteit van Merlin (hij gaat geen enkele strijd met hem uit de weg, terwijl hij totaal niet kan vechten) als diepste teken van onvoorwaardelijke vriendschap ziet.

Wat Arthur niet weet, en ook vooral niet mag weten, en wat wij als kijkers wel te zien krijgen, is dat hij vaak aan de dood ontsnapt en telkens uiteindelijk ieder probleem het hoofd weet te bieden (de strijd kan winnen), doordat Merlin stiekem zijn toverkracht inzet. Merlin houdt van Arthur en Arthur houdt van Merlin, maar de vriendschap is asymmetrisch. Merlin kan alleen de slappe kluns zijn, die loyaal is tot de dood, maar hij wordt tot de allerlaatste uitzending van de hele serie niet gezien om wat hij werkelijk is, op wat hem maakt tot wat hem onderscheid van alle andere mensen op de hele wereld.

En dat kwam wel even binnen, gisteravond, toen wij de laatste aflevering van de hele serie keken. Ongelooflijk knap gedaan, en opnieuw juist een kunstproduct bedoeld voor kinderen, die zo'n diepe boodschap zo overtuigend weet over te brengen. Opnieuw voor mij, want voor mij is dat ene boek dat boven alle andere boeken uitstijgt, De kleine prins van Antoine de Saint-Exupéry (1943). In de laatste aflevering is Arthur dodelijk getroffen door het zwaard van een tegenstander (een ridder van zijn halfzus Morgana) en kan Merlin die hem probeert te redden niet anders dan zijn magie laten zien. Arthur reageert aanvankelijk boos en verontwaardigd, magie is verboden, ook door hem nu hij koning is. Maar zijn liefde voor zijn beste vriend is groter dan dat, en hij begint te begrijpen hou Merlin altijd groter is geweest dan hij dacht, hoe Merlin in al zijn overwinningen een stil en onbegrepen aandeel moet hebben gehad. Hoe Merlin nooit zijn aandeel heeft opgeeist en uiteindelijk, vlak voor hij daadwerkelijk sterft, zegt hij dat hij niet wil dat Merlin ook maar ooit iemand anders was geweest dan degene die hij werkelijk was. Dan de overigens prachtige orkestmuziek die de hele serie begeleid. En wij, Victorine, Dorinthe en ik, die geen woord meer konden zeggen...

Wauw! Nogmaals, die kwam binnen. Toen ik de serie de vorige keer keek (12 jaar geleden) ontging dit alles me grotendeels. Hoeveel vrouwen achter zogenaamd grote mannen worden niet perfect door Merlin gesymboliseerd? Of in werksituaties, hoeveel mensen met grote talent laten de eer aan baasjes en bazen, terwijl die soms te dom zijn om voor de duvel te dansen? Zie ik zelf wel genoeg dat ik niet eens een schim zou zijn van wie ik ben, als ik niet in het licht van mijn grote liefde zou mogen stralen? Licht, dat net als bij Arthur, niet alleen voor de buitenwereld, maar zelfs voor hemzelf grotendeels onzichtbaar blijft.

De serie op de schoorsteenmantel bij ons thuis

woensdag 23 september 2026

Jesus died for somebody's sins but not mine

Meerdere mensen vroegen me hoe ik bij de titel kwam van mijn vorige blog. Bij mijn beantwoording bleek dat ik iets had uit te leggen. In de blog schreef ik over hoe fantastisch digitale technologie is. Fantastisch, maar niet hier, op deze planeet met een grote natuurlijke biotoop. Deze “hoek” had ik ontleend aan een zin van Patti Smith uit haar zeer persoonlijke cover van Gloria: “Jesus died for somebody's sins but not mine”. Deze aan het Van Morrison liedje Gloria (1964) toegevoegde zin, stelt dat het wel heel gemakkelijk is als we met onze fouten (zonden) een heel wereldrijk kunnen bouwen, om uiteindelijk toch wel vergiffenis te krijgen. Een ander is namelijk op voorhand voor onze zonden is gestorven. Kinderen die bijvoorbeeld 2000 jaar later geboren worden, kunnen niet anders dan meelopen in een wereld die systematisch is gemechaniseerd met vervuilende, grondstof verbruikende (verkwistende) technieken. Hiermee zijn ze dus gedoemd om de "zondeval" verder te belichamen. 

Digitale techniek kan deze mechanische bewegingen heel effectief en efficient versnellen, ongeveer zoals het administratief geniaal georganiseerde Nederland in de Tweede Wereldoorlog het voor de volgers van Hitler wel heel makkelijk maakten om iedere Joodse Nederlander op te sporen en te vermoorden. Ook efficientie in een wereld waarin de totale antropogene massa (beton, kunststof, asfalt en al die andere mensgemaakte materialen op basis van natuurlijke grondstoffen) steeds groter wordt, is geen verdienste, maar iets dat we zouden moeten vrezen. Nu al weegt deze massa tegen de 1,2 keer de massa van al het organisch leven op de planeet. Milieurampen, krimpende biodiversiteit, en natuurlijk klimaatverandering zijn gevolgen hiervan. Juist nu extractie zo efficient kan, versnelt het proces exponentieel. Efficiëntie is mooi, maar niet per se op deze planeet vol met leven, en niet perse door de mens geredigeerd.

In de gesprekjes die ik had over de blog, kwamen verschillende gedachten boven. Er ontbreekt iets in de kijk die we op Vooruitgang hebben. Vooruitgang bracht veel kennis (wetenschap) en technologie (middelen waarmee we de wereld naar ons eigen inzicht konden inrichten en tot op grote hoogte controleren). Veel ziektes werden we de baas, ondanks dat er velen voor terugkwamen, waaronder mentale en zingeving aandoeningen. Zorgzaamheid maakte plaats voor controleren en reguleren, ten koste van alles en iedereen. Het ligt voor de hand te stellen dat Vooruitgang wetenschap en technologie bracht, maar dat wijsheid en verbondenheid – religare, religie- achterbleef. Ja, maar ook iets simpeler: rationele ethische beschouwing.

We hebben uitstekend wetenschappelijk onderzoek, ondertussen over de hele geglobaliseerde wereld. Uitkomsten van onderzoek zijn uiteraard altijd perspectief afhankelijk, en geldend op soms meer concreet niveau en soms op overstijgend en verbindend niveau. Van abstract naar concreet. In termen van de ridders rond een ronde tafel. Iedere ridder zal een andere richting uit moeten kijken om iets goed te bekijken dat midden op de tafel ligt. Echter, gerelateerd aan het lichaam in zitpositie, is het verschil in kijkrichting op de tafel veel kleiner. Immers, de ronde vorm van de tafel “regelt” de lichaam-positie ten opzichte van het middelpunt. Buiten de tafel kijken naar bijvoorbeeld een beeldscherm aan de muur, is het verschil in lichaam-adaptatie en kijkrichting weer veel groter; sommige ridders zullen iets links, andere iets rechts moeten draaien, een enkeling kan alleen het hoofd draaien, etc.

Niet voor ieder te oogsten inzicht, is een nieuw wetenschappelijk onderzoek nodig, of een nieuw te ontwikkelen technologie/instrument. Het is hier, in het trekken van systematische rationele conclusies, dat we tekort schieten. Neem de wijze waarop we nieuwe technologieën die onze eigen menselijke krachten ontlasten, feitelijk zonder serieus bezwaar omarmen, omdat we haar toeschrijven aan de Vooruitgang, als een autonoom verschijnsel. De boekdrukkunst zette de inspanning van het overschrijven van belangrijke gedachten buiten spel, maar daarmee ook de selectie van wat echt de moeite waard is. Bulldozers en hijskranen verruilden onze spierkracht voor hydraulische super krachten, automobiliteit gaf ons acciradius en vliegtuigen gaf ons vleugels. 

Echter, als al de aspecten van ons menszijn door machines wordt overgenomen, komt er onherroepelijk (dit bedoel ik met rationele ethische beschouwing) een moment dat er voor ons niets meer overblijft, dat we moeten vechten voor onze eigen kracht, onze eigen waarde. Vooruitgang zoals waar wij ons nu impliciet op beroepen, is niet oneindig. Het denken over wat we waar hoe gaan stoppen, is nog niet eens begonnen. Van generatieve AI, bijvoorbeeld, zien velen de regelrechte downsides zeer helder. Echter de gedachte dat we er mee stoppen, komt bij niemand op. We zullen er mee moeten leven, zeggen mensen. Is dat zo? Jesus died for somebody's sins but not mine. 

Hoes van de plaat van Patti Smith uit 1975

Curling samenleving: tegen welke prijs?

67. Six-seven, zegt mijn jongste dochter lacherig. Vorige week haalde ik de pensioengerechtigde leeftijd. Werk (althans, betaald werk) wordt...