Mijn vorige blog eindigde ik met de zin: “Met vrienden in verbondenheid de warmte van het gedeelde hier en nu tastbaar voelen is zoveel meer leven dan in een kring de kilte ervaren van ieder voor zich in een eigen virtuele bulb, weg uit de realiteit.” Daarop kreeg ik de vraag hoe het eigenlijk kan dat we in groepen soms allemaal letterlijk voor iets kunnen warm lopen, of dat we de energie in een pittige discussie bijna tastbaar in ons lichaam kunnen voelen. Kortom, hoe werken emoties en belevingen door in onze lichaamstemperatuur en de waarneming daarvan?
De thermoceptie (de waarneming van de eigen temperatuur) is één van de perceptuele systemen waarover we beschikken, naast de zintuigsystemen, en onder meer de proprioceptie (waarneming lichaamshouding) en nociceptie, de waarneming (dreiging van) schade aan eigen weefsel. De thermoceptie is van belang om de lichaamstemperatuur in evenwicht te houden (homeostase). Aanpassingen door het autonome zenuwstelsel kunnen zowel bewust geschieden (klappertanden, kippenvel), als onbewust (bv bij onderkoeling: het bloed trekt uit je huid om bv bij vrieskou de meest essentiele organen te blijven warm houden). Daarnaast kan het direct, bijvoorbeeld bij schrikreacties optreden (activatie in onder meer amygdala en pons), of, bij stress, meer opbouwend na zo'n 15 a 20 minuten via de hypothalamic-pituitary (hypofyse)-adrenal as (HPA-as). In beide gevallen kan (bv via bijnierschors hormoon cortisol) een koude-respons de homeostase beïnvloeden (met als gevolg bleek worden, koud worden, kippenvel om weer op te warmen, of omgekeerd, het zweet breekt je uit). Anders gezegd, de temperatuur homeostase kan worden beinvloed en hersteld via zowel (sociale) interactie (en hierbij opgeroepen emotie), als perceptie.
Gesynchroniseerd in een groep kunnen ook alle temperatuur-functies van de individuele deelnemers gekoppeld raken (onder meer door eerder genoemde emotionele responsen, spiegelneuronen, etc.). Positieve stress kan de awareness enorm verhogen, endocrinoloog Hans Selye kwam in de jaren '70 met de term eustress (beneficial stress) die van belang is om de frictie te overbruggen die psychologische barrieres oproepen en daarmee (psychologisch) het immuun systeem versterken. Eustress treedt vooral op als je fysiek in de wereld staat (in tegenstelling op digitaal/virtueel). Een paar voorbeelden.
Als je met elkaar bijvoorbeeld in een orkest, band of koor musiceert, of als je in een andere situatie haast volledig met elkaar in 'samenspraak' bent (bijvoorbeeld in een kringgesprek), dan krijg je wat wel genoemd wordt synergetische processen (het geheel is meer dan de som der delen). Dat is ook de reden waarom echt fysiek musiceren met elkaar, of samen zingen van alle organismen als het ware één organisme maakt (ook in negatieve context, bv in een stadium, of bij een popconcert, waarbij de massa een allesvernietigend wapen kan worden). In deze situaties komt de homeostasis functie van de temperatuur regeling echt volledig met elkaar in samenspraak. Stress wordt in deze contexten eustress. Onze vermogens van empathie en meevoelen zijn waarschijnlijk deels op deze fysiologische functies gebaseerd.
Een ander voorbeeld is verliefdheid. Word je verliefd, dan is je aandacht-systeem (dopamine systeem) volledig gericht op de ander, je bent als het ware (tijdelijk) verslaafd aan de ander. Hier zijn meerdere neurotransmitters en modulatoren (hormonen) bij betrokken (endorfine, dopamine, adrenaline, oxytocine etc). Opvallend is dat bij mannen de testosteron spiegel afneemt (meer lief, romantisch, meegaand), terwijl die bij vrouwen juist toeneemt (meer lust). Het spreekt voor zich dat al deze "verslavings effecten" tot uitputting leiden, waardoor de verliefdheid vanzelf afneemt (bij vrouwen sneller dan bij mannen). In meerdere boeken heb ik hier over geschreven. Synergie gevoelens met ook temperatuureffecten (koude rillingen, warm worden, kippenvel etc) werken via de verhoogde arousal-stress-eustress zoals bovenstaand vermeld (HPA-as en amygdala-pons).
Dan is er nog één zaak van mijn vorige blog onbesproken, namelijk dat digitale/virtuele onderdompeling deze psychofysiologische verschijnselen in de weg staat. Later wijd ik hier graag een hele blog aan. In een virtuele wereld, waarin iedereen in een eigen mini-universum is opgesloten, worden we letterlijk continu bediend van prikkels die ons in de dopamine loop houden. Dat is op korte termijn prettig, en daarmee verslavend. Maar het houdt ons tegelijkertijd weg van wat in de neurowetenschap wordt genoemd het Default Mode Network (DMN, ook wel medial frontoparietal network M-FPN genoemd), een netwerk dat bij “verveling” aan de slag gaat en ons helpt geleerde patronen en zaken te consolideren en daarmee essentieel is in onze individuele ontwikkeling, in het ontwikkelen van onze eigen kracht. Daarvoor moet je uit de dopamine loop, stoppen met continu verveling (ongemak) met technologie op te vullen. Technologie schaadt letterlijk de verbinding met de vitale mentale processen die door DMN wordt gerealiseerd. Het houdt ons uit verbinding, door connectiviteit te verruilen voor connectie (verbinding). Bovendien, zoals gesteld, houdt het continu troost zoeken in het beeldscherm eustress weg, terwijl juist deze stress van belang is voor de opbouw van (psychologische) immuniteit.
Hoewel echte verbinding met de wereld zeker niet risicoloos is – aan vallen van een echte schommel kan wonden overhouden, van vallen van een digitale schommel niet – zorgt het digitale dat we de fysische risico's van een echte wereld hebben omgewisseld voor de psychologische risico's van de virtuele wereld (angst, verslaving, eenzaamheid, behoefte aan constante digitale validatie van ons bestaan). Ook slechtere motorische ontwikkeling en obesitas met alle gezondheidsrisico's van dien, spelen mee. Heel kort door de bocht, continu digitaal gemak (in dopamine loop) is de vijand voor het ontwikkelen van eigenheid, uniciteit en aangezien de digitale surveillance maatschappij ons in een 24/7 panopticum plaatst, wellicht zelfs van individuele vrijheid. Dopamine kick verslaafde vluchtelingen voor de stilte om zichzelf te ontwikkelen, zijn niet vrij. Vandaar dat ik mijn blog eindigde met een vraag: “Kunnen we ophouden te vluchten voor ons eigen hier en nu?”
Bericht op de NOS app van 19 februari, waaruit duidelijk wordt dat het bewustzijn voor de psychologische schade van digitale 27/7 verslaving begint toe te nemen
Geen opmerkingen:
Een reactie posten