Mijn lief vertelde mij vanochtend haar merkwaardige droom. Ze droomde dat ze schoonspringer was, dat ze echt exceptioneel mooie sprongen kon maken, en gold als een supertalent. Ze wilde het laten zien, maar kwam in een overvol zwembad, waarin het onmogelijk was om de duikplank te gebruiken... Haar hele droom bleef ze achter met een gevoel dat ze iets heel fijn vond om te doen, om nog beter in te worden, om zichzelf een positie mee te verwerven, maar toen ze wakker werd, naar haar gevoel na een eeuwigheid van vergeefs wachten op haar grote moment, haar doorbraak, had ze vanwege de continue drukte in alle zwembaden van haar droomwereld, niets met haar talent kunnen doen...
Of je iets hebt aan talenten, hangt van de maatschappelijke context af. Datzelfde geldt of je last hebt van een beperking. Hoe erg is het om dyslectisch te zijn in een maatschappij waarin niemand kan lezen en schrijven, waarin wellicht het schrift niet is uitgevonden? Of zou dyscalculie in een samenleving waarin er geen enkele noodzaak is om schuld en rijkdom bij te houden, of de omtrek of oppervlak van bezit hoeft vast te leggen, simpel omdat niemand prive bezit heeft?
Het bezitten of juist ontbreken van bepaalde eigenschappen, zou er niets toe doen als deze eigenschappen er niet toe deden, of in ieder geval over het algemeen totaal onopgemerkt zouden worden. In de twee vorige blogs betoogde ik dat gebreken (stoornissen) pas naar voren komen, als de afwezigheid het functioneren in de algemene sociale context belemmert. Kort stipte ik aan dat zelfs dan, soms, zo'n “stoornis” via zelf ontwikkelde “work arounds” kunnen leiden tot zeer talentvolle alternatieve ontwikkelingen. Zo blijkt uit onderzoek dat mensen met dyslectie over het algemeen minder meekomen dan siblings zonder dyslectie, maar dat er ook een groep is, die weinig last lijkt te hebben van de stoornis. Echter, onder de mensen met een echte top ontwikkeling, blijkt dyslectie significant vaker voor te komen dan in de gewone bevolking. Hier lijkt dus te gelden 'if it doesn't kill you it makes you stronger'. De top wetenschappers, kunstenaars en zakenmensen met dyslectie hebben kennelijk aangewakkerd door de moeilijkheden met lezen, of schrijven ter compensatie andere vaardigheden ontwikkeld, die hele nieuwe krachten brachten. Bij dyslecten werd dit al meerdere decennia geleden onderkend, maar dit blijkt ook te gelden voor mensen met autisme, en AD(H)D, de zogenaamde neurodivergente mensen. Ook hier is het algemeen patroon dat deze “stoornissen” voor de grote groep tot achterstand (handicap) leidt, dat een kleine groep relatief “normaal” mee kan komen in de samenleving, maar dat een kleine maar ook significante groep ondanks (of juist dankzij) deze afwijkingen tot de absolute top behoort.
Weerbaarheid heeft dus te maken met hoe jouw specifieke mogelijkheden zich verhouden tot wat op het moment dat jij ontwikkelt en leeft de complexe systeemwereld vereist van mensen om aan haar aangepast te kunnen ontwikkelen en leven. Daarnaast heeft weerbaarheid er mee te maken of je, mocht je een gebrek bezitten om adequaat op systeemvereisten te kunnen anticiperen, speciale capaciteiten hebt of kunt ontwikkelen om voor zo'n tekortkoming te kunnen compenseren, of zelfs te overcompenseren, ofwel excelleren.
Er is nog iets dat bij een bespreking van weerbaarheid van belang is. Individuele mogelijkheden die jou meer of minder aangepast maken aan de vereisten van de systeemwereld, kunnen plotseling noodzakelijk worden, of juist verouderd raken. In een snel veranderende systeemwereld, is het hebben van een specifiek (ontwikkeld) talent niet altijd een garantie dat met dat talent je waarde in het systeem ook verzekerd zal blijven. Terug naar de droom waarmee ik begon.
Als iemand fantastische illustraties kan tekenen, of prachtige teksten kan schrijven, en daarmee verzekerd is van een plekje in de samenleving met voldoende opdrachten om rond te komen, en er komt generatieve AI, waarmee iedereen met een druk op de knop afbeeldingen gaat maken, of teksten gaat produceren, dan word je vanzelf vergelijkbaar met de schoonspringer, die alleen nog maar duikplanken treft in overvolle zwembaden, waar iedere duik onverantwoord is. Dit geeft je gevoel van waardigheid, je talent als zijnde datgene waarmee je jouw plaatsje in de samenleving “verdient”, een knauw. Je verbondenheid en daarmee je weerbaarheid is door veranderingen in de complexe systeemwereld toe aan herziening. Als dit diverse keren na elkaar gebeurt, dan komen veel mensen in problemen met betrekking tot perspectief, en dat kan zeker het relatief lage welbevinden in juist de meest ontwikkelde landen verklaren. Is voortgang wel echt vooruitgang? We spreken continu over de technologische vooruitgang, maar wat doet dat met onze individuele weerbaarheid?
Photo by RF._.studio _: https://www.pexels.com/photo/people-swimming-in-pool-near-sea-4177533/
Geen opmerkingen:
Een reactie posten