Het ervaren van je zelf of zijn als constant – je zelfvertrouwen, ervaren geluk etc. – na afgedwongen aanpassing aan heftige gebeurtenissen, wordt (metaforisch) beschreven met de term weerbaarheid. Weerbaarheid is een metafoor, ontleent aan de wereld van fysische materialen. Onze weerbaarheid wordt uitgedaagd door gebeurtenissen die ons ervaren 'zelf' als het ware doen buigen. We zijn weerbaar indien we na zo'n 'buiging' toch weer in onze oorspronkelijke vorm terugkomen. Hierbij moeten we in ogenschouw nemen dat een mens een leven lang ontwikkelt en dat dus onze oorspronkelijke vorm verandert. Na heftige gebeurtenissen, die ons in de weerbaarheid metafoor doen buigen, gaat het terugkomen in de oorspronkelijke vorm dan ook om een abstractie, net zo gelukkig, of tevreden, of blijmoedig (of somber en kritisch) als voor de ontwrichtende gebeurtenis. Want tijdens de ontwikkeling kunnen we slimmer worden, of meer invoelend, of bekwamer. Metaforen zijn verhalen om zaken begrijpelijk, of tastbaar te maken. Ze schieten vanzelf altijd te kort. Zoals je nooit twee keer kunt afdalen in dezelfde rivier (het water stroomt, dus het zijn continu andere clusters van watermoleculen die je treft als je afdaalt), zo is je ervaren zelf ook continu in beweging.
Je kunt je voorstellen dat er momenten in je leven zijn, dat je je zo sterk voelt als een leeuw, en dat vanzelf je dan ook heel goed uitdagingen het hoofd kan bieden. Echter, er kunnen ook momenten zijn dat een relatief kleine uitdaging – die normaal gesproken je weerbaarheid niet of nauwelijks zou uitdagen – de druppel is die de emmer doet overlopen. Een reeks van gebeurtenissen die hierop volgen, kan dan een eigen leven gaan spelen (een ongeluk, een opname in een psychiatrisch ziekenhuis, of vul maar in), waardoor de weerbaarheid misschien zelfs blijvend aangetast wordt. Dus dezelfde gebeurtenis kan er in één leven op het ene moment nauwelijks toe doen (zo sterk als een leeuw) en een ander moment inslaan als een bom, met alle denkbare gevolgen van dien.
Een wereld die snel verandert, kan zeer uitdagend zijn om op individueel niveau weerbaar te blijven. Als bijvoorbeeld iemand zich tot een gerespecteerd lid van de samenleving heeft kunnen ontwikkelen door specifieke talenten en hard werken, en dan volkomen wordt ingehaald door nieuwe technologische ontwikkelingen die deze persoon in deze identiteit feitelijk overbodig maakt, wordt er erg veel van de aanpassing capaciteiten van zo'n persoon gevraagd. In een wereld waarin jongeren op school worden opgeleid voor banen die waarschijnlijk als ze goed en wel van school komen al niet meer bestaan, is duidelijk dat velen met deze uitdagingen te maken zullen krijgen. Als je tamelijk onverschillig bent in je opleiding, ben je waarschijnlijk weerbaarder, dan wanneer je met hart en ziel (en mogelijk grote talenten) helemaal gaat voor je opleiding. De magere interesse in schoolwerk en studie die jongeren nogal eens verweten wordt, zou dus juist een uitstekend coping mechanisme kunnen zijn om de vele maatschappelijke ontregelingen die zich bij razendsnelle en wijdverbreide technologisering niet de weerbaarheid te kunnen laten aantasten. Juist als je ergens echt volledig voor gaat, ben je kwetsbaar.
Technologie heeft op meerdere manieren invloed op onze weerbaarheid. Ontregelingen door voortschrijdende technologisering maakt regelmatig van ons in de gelijknamige blog een schoonspringer zonder zwembad noemde. Daarnaast bepaald technologie door onze verslaving aan de sociale media welke informatie we te zien krijgen, en dus in welke verhalen context we onszelf en de wereld om ons heen 'begrijpen'. Sociale media algoritmes zijn zo gebouwd, dat ze onze aandacht zo lang mogelijk vasthouden in onze sociale media bulb. Psychiater en Stanford professor Anna Lembke spreekt van het hacken van onze aandacht, door persoonsgericht op basis van ieders individuele klik, kijk en zoekgedrag informatie te bieden, die onze breinen voortdurend dopamine piekjes laat produceren, zodat we de aandacht erbij houden. Op de lange termijn maakt ons dat minder weerbaar, het is een vorm van verslaving, zo betoogt Lembke. Hoe verhalen en weerbaarheid samenhangen, besprak ik in de blog Een netwerk van verhalen. Een derde vorm van beinvloeding van technologie, sluit hierop aan. Generatieve AI biedt zo gemakkelijk beelden, verhalen en muziek, dat nu al een substantieel deel vormt van alle informatie. We gaan onze verhalen en collectieve beelden (en wellicht ook popmuziek) aanpassen aan de normen die generatieve AI meer en meer biedt.
Weerbaarheid is een eigenschap van de persoon, van het zelf. Naast persoonseigenschappen – karaktertrekken – hebben ook geestelijke gezondheid en sociale integratie invloed op de mate van weerbaarheid. Een belangrijke bron van invloed op onze weerbaarheid, bestaat uit de verhalen die in onze cultuur rond gaan en die wij onszelf vertellen. Zo zijn er de verhalen op meta niveau (de cultuur), op meso en op individueel niveau. In onze technocratische wereld, zijn de verhalen sterk bepaald door algemeenheden, door wat ik 'koop', en komt toekomstperspectief – wat ik 'hoop' meer en meer op de achtergrond. Verslaving en aangeleerde hulpeloosheid (wat ik ook doe of kan en waar ik me mee kan onderscheiden of identificeren, het wordt toch wel door de 'vooruitgang' ingehaald) ondermijnen de weerbaarheid.
Foto Tessa en Deborah in Venetie
De bekende LLMs zijn vooral ontworpen om te bevestigen hoe goed jouw input is. Als je niet zo weerbaar bent, voelt dat misschien korte-termijn-fijn, maar langere termijn krijg je misschien wel erg lange tenen (terwijl je ondertussen skills verliest en misschien ook wat bij krijgt). Zeker mensen die eerder al weinig tegenspraak kregen/dulden lopen een groot risico qua menselijkheid.
BeantwoordenVerwijderen