Op de valreep voor de vakantietijd, voel ik me altijd weer wat ontheemd. Enerzijds is het heerlijk om uit de routines te stappen, en samen met het gezin ons te heroriënteren in een meer tijdelijke vervanging van dagelijkse “herhaling”, ook al is er natuurlijk nooit echt herhaling. Maar tegelijkertijd is het ook een uitdaging, die overgave vereist, en overgave is minder makkelijk als je vanuit je hoofd grip tracht te houden op wat je bent, voelt en beleeft. Kans en uitdaging.
In een interview met cellist en dirigent Benjamin Zander voor de webserie Living the Classical Life, met pianist Zsolt Bognár als presentator, vertelt de dan 84 jarige Zander dat de kunst van het lesgeven, het leiding geven, en misschien wel het samenleven in het algemeen, voor hem bestaat uit het zorgen dat er wind komt onder de vleugels van hen waar we verantwoordelijk voor zijn. Hij illustreert dit met een voorbeeld van zijn cello-klas op het conservatorium waar hij les gaf, en merkte dat de concurentie en drang om goed genoeg te zijn (of nog sterker, de beste te zijn) eigenlijk alle studenten verkrampte. Zijn vrouw stelde voor om alle studenten op voorhand een 10 te geven (een A), zodat ze hun spanning en competitiedrang los konden laten, en echt als mens met hun instrument en de muziek aan de slag te kunnen. Dat deed hij! Hoewel de hele wereld gericht lijkt op absolute waarheden, waarin goed, beter en best eenduidig op een rij ligt, is dat niet zoals volgens hem onze menselijkheid en de expressie daarvan gevangen kan worden. In tegendeel, menselijkheid is liefde, en als je die probeert te vangen in dit soort kwalificaties, is ze als een vogel, of een vlinder, die steeds verdwijnt als je denkt dichter bij te komen.
In onze wereld, zo legt Zander uit in het interview, zijn er allerlei neerwaartse spiralen, van milieuvervuiling, tot oorlog, van generatieve AI tot autonome wapensystemen, van prestatiedrang tot uitsluiten en discrimineren, maar de kunst van menszijn is om daar zo veel als mogelijk uit te stappen, en liefde uit te stralen naar hen waar je verantwoordelijk voor bent. Dus, en hier is de cirkel rond, wind onder hun vleugels te geven, en merken dat feitelijk zij ook (beurtelings) wind onder jouw vleugels geven. En natuurlijk is niemand perfect, en verzaken we soms, omdat we bijvoorbeeld (hopelijk tijdelijk, of een kort moment) verzuurd zijn geraakt doordat we ons toch met zo'n neerwaartse spiraal zijn gaan identificeren, of om welke andere reden dan ook. Ook is het heel goed mogelijk dat we ons zelfvertrouwen kwijt raken, dat is een zeer sterke neerwaartse spiraal, en juist in de muziek, als je omringt bent door fantastische talenten, is het soms moeilijk om in je eigenwaarde te blijven staan. Een wereld waarin eigenheid meer en meer vervangen lijkt door uniforme normen en waarheden, helpt natuurlijk daarbij ook niet mee.
Om liefde uit te stralen, met andere woorden, en daarmee anderen de wind onder de vleugels te helpen krijgen, vraagt om sterk in jezelf te kunnen staan. Dat is, anders dan ik tot nu toe vaak heb gedacht, niet hetzelfde als jezelf intellectueel, of zelfs instrumenteel te begrijpen en waarderen. Het zit niet, of in ieder geval niet louter, in het hoofd, maar veel meer in het hart, in het gevoel. Mezelf overgeven aan wat ik voel, aan de fascinatie voor het wonder dat wij dagelijks als mens aanschouwen, zonder het continu te relativeren in de neerwaartse spiralen die evenzeer evident zijn, is een uitdaging, en de vakantie is bij uitstek een moment om me er aan over te kunnen geven. Ik wens u allen de wind onder uw vleugels, waar ze u ook mag brengen, en een inspirerende en behouden thuiskomst.
