Digitale techniek is fantastisch!

Digitale techniek is fantastisch in een mogelijke/denkbare wereld, maar niet in de onze. Niet in een eindige wereld, waarin voor onze Natuurlijke Gastheer/dame wetten gelden van biologische groei- en verval. Hierin geldt, bijvoorbeeld, dat  naarmate een organisme groter wordt, diens metabolisme relatief trager wordt: de wet van Kleiber, Energie = c.m^0,75. Een muis heeft relatief een veel sneller metabolisme dan een olifant. De massa (m) van een olifant is 100.000 keer zo groot is als die van een muis, de olifant gebruikt slechts 5623 keer meer energie: metabolisme (E) is 1/18 dat van de muis. In een wereld waarin mensen zijn gaan overheersen, zich steeds meer zijn gaan gedragen als rupsjes nooitgenoeg in Neverending Land, gelden andere, exponentiele, wetten met een macht niet van 0,75, maar van 1 of zelfs groter (zie deze blog).

Gisteren reed ik naar de bouwmarkt om materialen voor de waterafvoer voor de nieuwe wasbak op onze badkamer te halen. Bijna 40 kilometer reed ik heen en weer naar de dichtstbijzijnde open bouwmarkt (zondag), en ik kwam alsnog met lege handen thuis. Dit was echt voordat de hele voorraad in digitale systemen zat en er zo ontzettend veel keus per artikel was, uitgesloten. Toegegeven, als ik precies zou weten welke overzet-stukjes, lijm-moffen, verbindingen van 32mm naar 40mm of als die er niet waren van 32 naar 50 en dan van 50 naar 40 ik nodig had, zou ik wellicht me de reis hebben kunnen besparen. In het digitale systeem staat namelijk precies welk stukje in welk getal in welk filiaal aanwezig is. Als ik een robot was, had ik ongetwijfeld razendsnel kunnen vaststellen welke minimale verbinding constructie met de minimale afstand tussen huis en winkel of winkels (de Gamma en de Praxis in twee dicht bij elkaar liggende plaatsen, bijvoorbeeld) ik zou bezoeken via de absoluut kortste (of snelste) route. Maar zo werkt dat niet voor een mens. 

In ieder geval werkt het niet zo voor mij. Als amateur vind ik het fijn om gewoon bij de schappen te staan en met het materiaal in zicht te redeneren, er zijn vaak meerdere oplossingen nodig, met de bochten, verbindingen etc. Dit is wat we agency noemen, de handelingsvrijheid die je als organisme hebt. In een wereld waarin veel voor gestructureerd is, is de handelingsvrijheid beperkt. Maar voorstructureren is noodzakelijk om agency te kunnen verplaatsen naar autonome systemen, zoals computers, of distributiesystemen, of robots. En dit doet een aanslag op de beschikbare (planetaire) bronnen...

Juist de digitale efficientie leidt tot uitputting en dus lege schappen. Ik heb de lege schappen geteld waarin 1 of geen artikel lag (omdat ik twee wastafels monteer, had ik alles dubbel nodig) 37,5%. Dat was, jonge mensen zullen het zich niet herinneren, in de Praxis (of Gamma) van 1999 volkomen ondenkbaar. Als dat zou gebeuren, werd er iemand op het matje geroepen wegen incapabel inkoopbeleid. Nu zijn we er aan gewend geraakt.

Efficientie en leven zijn absoluut niet aan elkaar gelijk te stellen. Het meest wonderlijke van de natuur is dat nooit iets 2 keer hetzelfde ontstaat, en dat organismen zowel op de schaal van de soort (de fylogenese) als op de schaal van het individu (de ontwikkeling ofwel ontogenese) continu veranderen, aanpassen aan wat op dat moment geldt. Altijd is elk leven, iedere cel, onderdeel van een complex en steeds veranderend geheel. Zielloze efficientie daaraan toevoegen (machine agency) is als een gif in het drinkwater mengen. Terughoudendheid hierbij is op zijn plaats. Dus in een wereld waarin geen levende organismen waren, die met elkaar complexe en steeds veranderende werkelijkheden produceren, met telkens van organisme (en zelfs sub-organisme) veranderende prioriteiten in agency, zou digitale techniek fantastisch zijn. Ik stel dan ook voor dat we niet als mensheid de ruimte gaan verkennen om in de toekomst de aarde te kunnen verlaten om te kunnen doorleven als we hier zo'n beetje al het leven hebben vertrapt. In plaats daarvan sturen we onze digitale agents de ruimte in, mogen ze met hun kunstmatige super intelligentie op zoek naar een planeet of zonnestelsel waar ze zelf een toekomst mogen opbouwen. De tech bazen mogen wat mij betreft mee, net als die vervelende alpha gorilla's aan het hoofd van de wereldmachten.

Hoe dan ook, ik heb wel weer een enerverende zondagmiddag gehad. En de wastafel? Ach, dat komt wel een keer!

de afvoer waar ik een wastafelsifon op moet aansluiten

Sensatielust

Helaas moet ik het toegeven, soms ben ik behoorlijk sensatiebelust! Afgelopen weekend las ik de aankondiging van de grote baas van AI bedrijf Anthropic (Dario Amedei), waarin hij vertelde dat hij net als zijn concollega's van OpenAI en andere big tech bedrijven met zulke gevaarlijke ontwikkelingen bezig is, dat dit de hele mensheid kan gaan betekenen. Samen met onder meer Sam Altman en Elon Musk leverde hij een verklaring in, met verzoek tot regulatie en de noodzaak tot het afremmen. Dit werkte niet alleen op mijn lachspieren (als het niet zo ernstig was, zou dit kinderachtige aandacht vragen lachwekkend zijn), maar vooral op mijn "sensatie button". In mijn gezin zei iedereen dat ik dit niet zo serieus hoef te nemen, omdat dit de manier is waarop de bedrijven reclame maken: “onze technologie is zo goed, dat het feitelijk …". Vult zelf maar in.

Natuurlijk snap en herken ik ondertussen het volstrekt irritante "propaganda" vertoon: hacken van andere bedrijven, autonomie van “de AI agents” die zelfstandig samenwerking zoeken om een opdracht perfect uit te voeren, zogenaamd zonder dat ze daar opdracht toe hebben gegeven. Het gevaar is dat als je telkens roept dat de wolven komen, en het nooit gebeurt, je op het moment dat het gevaar je echt overspoelt, je ondertussen je daar niet meer echt op hebt voorbereid. Maar de wereld wordt al een aantal jaren volstrekt ontregelt van kunst tot onderwijs tot oorlogsvoering door de “wolven” die deze lieve mannen met een ietwat schutterig (neurodivers, autisiform) profiel ons nagenoeg kosteloos in de maag proberen te splitsen. Dat is als roepen dat de leeuwen komen, en ondertussen vooral wolven sturen, die doorgaans schuw zijn en zelf de confrontatie uit de weg gaan. Meestal. Totdat de wolven op zijn, en er alsnog leeuwen en tijgers in grote getale worden losgelaten.

Ook deze vergelijking gaat mank. We zijn volstrekt ontregeld. Politiek draait ondertussen op middelmatige bagger die door ChatGPT en Claude of Microsoft Pilot wordt ontvreemd aan miljarden bestanden die mensen ooit op het internet hebben geparkeerd. Gebruikt onze premier het alleen voor zijn social media uitingen, en lijkt hij het echte werk nog zelf te doen, veel collega's bleken, zo kwam deze week aan het licht, de stukken, moties en wetsvoorstellen voornamelijk met generatieve AI te schrijven. Hoewel, schrijven? Helaas, de leeuwen zijn al onder ons.

Terugkomend op mijn sensatiebelust zijn. Deze week keek ik elke dag een paar keer op de NOS app. Wat verwachtte ik te zien? Stel je voor een paar mensen sturen een bericht de wereld in, waarin ze schrijven dat ze met zulke gevaarlijke explosieven bezig zijn, dat het de hele wijk van de kaart zou kunnen vegen. Ze zouden opgepakt worden en dat alles zou breed uitgemeten worden in het nieuws. Na de berichten van Bigtech CEO's die duidelijk stelden dat de ontwikkelingen waar zij mee bezig zijn de hele mensheid zou kunnen uitroeien, verwachtte ik met vele anderen (ik zag vele posts waarin mensen de vergelijking met terroristen trok) dat de “war on terror” nu (eindelijk) een handjevol idioten zou oppakken en ter verantwoording zou roepen. Ik zocht naar koppen als: “Techno-terroristen opgepakt, na bedreigende taal over dat AI uit de hand dreigt te lopen” of “terroristen die werken aan iets dat de teloorgang van de mensheid kan betekenen eindelijk overgeleverd aan het mensenrechten tribunaal”.  

Het bleef stil. Totdat ik gisteren uiteindelijk de volgende kop op de NOS site zag: Kritiek op AI-bedrijven die oproepen tot vertraging vanwege gevaar: 'Doe het dan'. Wacht even, je mag je over de ruggen van de hele wereld verrijken met AI om de gevaren te externaliseren naar beleidsmakers, regeringen en bewindspersonen. En ondanks de gevaren – waarbij zelfs de teloorgang van de mensheid niet uitgesloten wordt – wordt het gevaar gebagatelliseerd door de regering van de grootste macht van de wereld met de verantwoordelijkheid volledig in handen te leggen bij deze techno-idioten? Ben ik naïef? Kunt u het zich voorstellen, tegen de mensen die een atoombom of erger in hun flat aan het bouwen zijn vanuit de politiek (Trump) roepen dat ze zelf moeten zorgen dat er geen explosie komt? Hoe gaan we dit ooit aan onze achter-achter kleinkinderen uitleggen. Mijn verwachtte sensatielust is veel simpeler uit te leggen: Doe iets!

Elke dag een nieuw begin?

Als ik vanochtend heel vroeg met Miep (onze zwarte labrador) door het veld loop, geniet ik van de dauw die over de velden hangt. Deze dauw sluiers worden hier in Drenthe de witte wieven genoemd, sluiers over het Esdal landschap. De op de zandgronden ontstane weilanden worden al meer dan duizend jaar begraasd door onder meer schapen, en in deze tijd van schaalvergroting worden de hierdoor ontstane essen langzaam weer door de natuur overgenomen. Het is schitterend. Waar voor de massamobiliteit (door trein- en automobiliteit) de bevolking die op de minder vruchtbare Drentse zandgronden leefde hier wel moest zorgen voor voedsel en andere dierlijke producten (zoals wol, honing), kunnen we nu dankzij de schaalvergroting deze producten in de winkels kopen, die op landbouwgronden zijn verbouwd die veel rijker zijn. Rijker dan met het oog op landbouwproducten. Zandgrond doet het prima als grond voor bossen, en is veel vriendelijker om door te lopen dan bijvoorbeeld kleigrond, die voedzamer is (“rijker”), maar veel zwaarder te verbouwen.

Al mijmerend denk ik na over hoe een beweging als "industriële" mobiliteit, in volgorde van ontstaan: treinen, auto's, motorfietsen, fietsen (ja in deze volgorde, de moderne fiets werd in de negentiende eeuw na de eerste motorfietsen pas uitgevonden, door de motor weg te halen en de trappers over te houden) en vliegtuigen (begin negentiende eeuw). Hierdoor is de wereld kleiner geworden, en kunnen de menselijke kernactiviteiten (verbouwen van voedsel, productie van kleding, winnen en toepassen bouwmaterialen waaronder wegenbouw) gedifferentieerd kunnen worden geconcentreerd in gebieden die er het meest geschikt voor zijn. Het meest geschikt op het ene moment, kan door uitputting, of andere factoren, waaronder rampen als oorlog, klimaatverandering, op een later moment anders zijn. Dan treedt de wet van de remmende voorsprong op, als je al de activiteiten specialistisch hebt gedifferentieerd en dat als geheel (economisch en/of technologisch) mechanisme hiërarchisch hebt geïntegreerd, is verandering praktisch onmogelijk.

Ik denk aan die bekende Amsterdamse voetballegende, die stelde: "Elk voordeel heb zijn nadeel”. Dat is te vrijblijvend, denk ik. Heel eenvoudig leven, eencelligen, bijvoorbeeld, hier in de natuur, is al miljarden jaren in staat alles te overleven, terwijl complexe soorten, met hoog gedifferentieerde organen die hiërarchisch geïntegreerd op een complex niveau een geheel vormen als reptiel, vogel, of zoogdier door veranderde omstandigheden bij veranderende omstandigheden vaak het veld moeten ruimen. Alle vele voorgangers van de mens die tussen ons en de gemeenschappelijke voorouder die we delen met de 4 andere mensapen, zijn verdwenen. Onze Homo Sapiens geschiedenis is ontstellend jong (schattingen lopen uiteen tussen de 250 en 400 duizend jaar).

Dan kijk ik naar Miep en besef hoe bekrompen ik denk. De schoonheid van een door meer dan 2000 jaar door mensen bewoond en verbouwd landschap dat weer terug stroomt naar de natuur, terwijl we hier wel wonen, is niet vrij van onze “belevendiging”. "Hoor maar", zeg ik tegen Miep. Overal hoor ik een continu gezoem, soms komt er één "stem" even bovenuit: de motor van een motorfiets. Het geluid, net als bij nacht het kunstmatig licht (lichtvervuiling) is onderdeel van de herverdeling van land en natuur, bijproduct van eerder genoemde differentiatie en hiërarchische integratie. De terugkeer naar de natuur wordt verduisterd door machinaal geluid en kunst licht, en daarmee is onze relatie met die natuur toch complexer dan ik dacht. Alles hangt met alles samen, en in dat wonderlijk complexe geheel kijk ik Miep aan, en voel me gelukkig. Inzicht mogen ervaren, geeft een pracht begin van een nieuwe, complexe dag!