Default-mechanisme

In het autismeonderzoek zijn de afgelopen decennia drie theoretische modellen ontstaan: de Theory of mind (ToM), de weak central coherence theory (WCC) en de extreme male Brain theory (EMBT). De eerst theorie - ToM - is vooral door internationaal autisme expert prof. Simon Baron-Cohen bekend gewonden. Kinderen krijgen een reeks plaatjes te zien: een jongen verstopt een speeltje in een kastje en gaat buiten spelen. Zijn moeder pakt het speeltje en doet het in een ander kastje. De vraag is waar gaat de jongen na het spelen kijken, (1) op de plek waar hij het verstopt heeft, of (2) op de plek waar het nu ligt. Autistische kinderen zouden geen of minder theory of mind hebben en dus kiezen voor 2. Er werd gesproken van een gestoord inlevingsvermogen.

De tweede theorie, WCC, stelt onder meer dat autisten een slechtere common sense hebben, vooral op details gericht zijn en niet of slecht in staat zijn om tussen de regels te lezen. Echter, juist Baron-Cohen merkte in de loop van zijn carrière op dat mensen met autisme ook erg goed konden worden in bepaalde zaken, waaronder analyseren en out of the box denken, en begon autisme meer en meer te zien als een "andersheid", een variant, in plaats van een stoornis. Daarmee bekritiseerde hij niet alleen de WCC (sommige autisten kunnen juist heel goed het grote geheel leren zien), maar ook zijn eigen ToM: autisten doen er wellicht langer over om zich in te leven in standpunten van anderen, maar kunnen het soms juist extreem goed (formeel) leren toepassen. Hij kwam met een nieuwe theorie: de extreme male Brain theory.

Autisten zouden vooral goed zijn in eigenschappen die vaak met een cognitief mannelijke oriëntatie op de wereld worden geassocieerd: analyse, formeel denken, in objectrelaties ipv in sociale relaties denken (hiërarchisch in plaats van relationeel). Een onderzoek uitgevoerd door de Vu en de NVA laat zien dat van de zwaarst getroffen groep autisten - de 19% die zonder werk of enige andere structurele daginvulling de hele dag op een bank zit - maar liefst 43% een boven gemiddeld IQ heeft (115 of hoger); bijna 20% scoort hoogbegaafd (130 of hoger). Dit lijkt de theorie van Baron-Cohen te ondersteunen, een extreem gespecialiseerd brein, dat in "dagelijks gebruik" niet zonder meer bruikbaar is en dus tot handicap kan leiden. High tech bedrijven hebben de superspecialisten ontdekt, en hebben bijvoorbeeld top-autisten in dienst die ze faciliteren door alles waar behoefte aan is of waar lacunes liggen over te nemen (huishouden, boodschappen, etc). De experts kunnen doen waar ze goed in zijn, zoals slimme algoritmes programmeren, nieuwe oplossingen bedenken, fouten in code opsporen, hacken, etc. Er zijn zelfs scholen die hoogbegaafde autisten opleiden tot programmeurs, en deze zijn momenteel erg succesvol!

Toch is niet iedereen die een diagnose autisme spectrum stoornis krijgt een nog niet ontdekt genie, of minstens een super expert in de dop (een vermomde Formule 1 auto). ToM is, zoals gesteld, niet voor niets sterk genuanceerd, terwijl sommige autistiforme experts juist ingehuurd worden voor hun strong central coherence (bijvoorbeeld bij Google, Microsoft en andere tech giganten als systeemontwerpers). Wel wordt er vreselijk veel onderzoek gedaan naar autisme, en zijn er zeer veel omstandigheden "ontdekt" die autisme in potentie kunnen "oproepen": luchtvervuiling, een keizersnee, etc.

Hiermee wordt het tijd voor een nieuw kader. Kennelijk is autistiform reageren (hyper focus, afsluiten, repetitief en stereotype handelen, fascinaties die door de buitenwereld niet direct herkend worden) een soort "default" stand, waarin ons denken en handelen (brein en lichaam) terecht kan komen onder specifieke omstandigheden. Latent is het default-mechanisme - vergelijk met een soort energie sparende stand op je telefoon -  bij iedereen aanwezig, maar bij sommige mensen is het makkelijker te bereiken dan bij anderen. Bij een ernstige hoofdpijn, bijvoorbeeld, waarbij je toch moet blijven functioneren, zullen veel mensen autistiforme kenmerken vertonen, maar dan van tijdelijke aard. Omstandigheden kunnen meer en minder tijdelijk zijn (een kind dat door bijvoorbeeld ruzies thuis op school achterop raakt en meer en meer overvraagd wordt). Het default-mechanisme is dan bedoeld om met minder energie (belasting) te kunnen overleven. Sommige mensen zullen wellicht eerder in de "default-stand" komen dan anderen. Een beetje zoals kwik al bij kamertemperatuur vloeibaar is, terwijl ijzer tot een paar duizend graden moet worden verhit om dezelfde vloeistof dynamische eigenschappen te tonen.

In het "default-mechanisme" idee, kunnen tal van factoren de switch bewerkstelligen. Zo kan luchtvervuiling, darmflora, genetica of een keizersnee er toe leiden dat er in de ontwikkeling makkelijker naar het default-mechanisme wordt geswitcht. Een gevoeligheid voor autisme, of minimaal autistiforme episodes. Want wie zegt dat het autistiforme gedrag niet een tijdelijk antwoord kan zijn van het organisme op (te hoge) vereisten (zoals bij migraine)? Hoewel het de ontwikkelingsuitkomsten vaak zal beperken, kan autisme onder gunstige omstandigheden een enorme impuls geven aan de ontwikkeling, althans minstens op bepaalde gebieden. Er is dus sprake van differentiële gevoeligheid! Wat we zeker weten, is dat autistiforme kinderen en volwassenen anders leren dan neurotypische mensen, en dus succes of falen veel meer van hulp/steun vanuit de omgeving (thuis, school) afhankelijk zijn. Hier ligt een grote uitdaging voor de opvoedings- en opleidingspraktijk!

Dagdromen zijn geel, over de creërende kracht van psychologisch onderzoek...

Waarschijnlijk de meest gebruikte methode om via psychologisch onderzoek informatie te verkrijgen, is het poneren van een stelling en vervolgens vragen aan de respondent aan te geven in hoeverre men het eens, of oneens is. De respondent krijgt dan bijvoorbeeld 5 opties: (1) helemaal oneens, (2) oneens, (3) niet oneens/niet eens, (4) eens en (5) helemaal eens. Zowel bij individuele diagnostiek, als bij grootschalige enquêtes wordt deze zogenaamde Likert schaal methode veel gebruikt, waarbij het aantal antwoord mogelijkheden (de schaal) varieert tussen 3 "punten" en 7 punten. Bij individuele diagnostiek gaat het dan bijvoorbeeld om vragen als Hoe vaak heeft u gedachten over de dood (bijna continu, regelmatig, af en toe, zelden, nooit) of stellingen als Ik vind het moeilijk om desgevraagd mijn mening te geven in een groep waar ik nog niemand goed ken. Vragen worden vervolgens op onderwerp geclusterd (bv in een cluster suïcidale gedachten, of sociale angst). Als er een aantal vragen is per cluster kan gekeken worden naar de samenhang ofwel interne consistentie. Immers, het is onwaarschijnlijk dat iemand die vaak piekert en aan de dood denkt op een andere vraag aangeeft als het zonnetje in huis gezien te worden.

Bij enquêtes kan de mening van bijvoorbeeld de gemiddelde Nederlander, of de gemiddelde bezoeker van jouw bedrijf (bv een horecaonderneming) worden vastgesteld. Met (gunstige) uitkomsten wordt “geschermd”: de klanttevredenheid is bij 95 % van onze klanten zeer hoog, of we scoren gemiddeld 4,3 op een 5 puntschaal klanttevredenheid: een 8,6. Om meerdere redenen valt hier echter veel op af te dingen.

Zo speelt de sociale wenselijkheid vaak een rol. Als je net hebt uitgecheckt en de vriendelijke receptioniste vraagt je nog even de korte evaluatie in te vullen, ben je geneigd de hotelbeleving anders te evalueren dan wanneer je er rustig later van een afstand nog eens op terugkijkt. Ook zijn er meer wiskundige bezwaren tegen bijvoorbeeld het omzetten van nominale schaalwaarden in cijfers. Is bijvoorbeeld de afstand tussen helemaal mee oneens en oneens wel net zo groot als tussen eens en helemaal eens? Mag je een cijfer tussen de 1 en de 5 wel altijd zomaar transformeren naar een cijfer tussen 0 en 10? Hoewel de sociale wenselijkheid en de meet-technische aspecten serieuze beperkingen kunnen zijn, is er een naar mijn mening veel essentiëler bezwaar: de meting creëert haar eigen werkelijkheid.

Stel je wilt weten wat de gemiddelde Europeaan van twee volstrekt idiote stellingen vindt, bijvoorbeeld “Dagdromen zijn blauw” (of "God is blauw") en “Dagdromen zijn geel” ("God is geel"). We gaan naar een onderzoeksbureau, dat de beschikking heeft over een representatieve groep respondenten en zij poneren beide stellingen met daarna de 5 antwoordmogelijkheden (van helemaal oneens tot helemaal eens). Na het enquêteren hebben we een mening: de meeste mensen vinden God of dagdromen (net iets) meer blauw dan geel (of andersom). Echter, dat vinden mensen niet, hooguit gaan ze dat vinden als het onderzoek goed "gemarketeerd" wordt. Stel je bent geïnteresseerd in individuele verschillen, dan zou het onderzoek een nieuwe dimensie kunnen toevoegen aan persoonlijkheid psychologie: mensen die dagdromen geel vinden zijn vaak ook de mensen die meer in verandering geloven, bijvoorbeeld. Of iets willekeurigs anders...

Nu zult u wellicht zeggen dat dit onschuldige luchtfietserij betreft die het in televisieprogramma’s of reclamefolders van ondernemers goed doet. Maar heeft u zich dan wel eens afgevraagd waarom, bijvoorbeeld, ondanks het investeren van miljoenen onderzoek financiering, er nog steeds geen duidelijkheid is over de definities van veel (psychologische of psychiatrische) beelden zoals Autistisch Spectrum Stoornis of ADHD? Zou het kunnen dat, althans gedeeltelijk, de beelden bestaan uit psychologische door Likert schalen (onbewust) gecreëerde werkelijkheden? Want vaak worden ook hier vragen met Likert-schalen gebruikt om deze psychische syndromen te diagnosticeren. Daarom is het belangrijk om te bepalen in welke mate de "etiketten" hun eigen "dragers" creëren (wordt vervolgd).

Somebody out there?!

Niet hetgeen ik verwachtte: Somebody out There?!

In het prachtige nieuwe boek van Carlos Ruis Zafon (het labyrint der geesten) lees ik "vanaf een bepaald punt in het leven ligt de toekomst van een mens onveranderlijk in het verleden". Ik denk aan de ouderdom, en besef dat de waarheid van deze zin ligt in het geleidelijke: pas als er helemaal niets meer te kiezen valt is het absoluut, daarvoor raakt slechts het aantal alternatieve scenario's meer en meer beperkt. En zolang er leven is, is er tenminste enige keuzeruimte...

Mijn dochter Deborah levert vandaag haar tweede popalbum af, Somebody out There?! Een éénvrouwsrockopera in het Engels en Frans. Hoewel, anders dan bij haar debuutalbum, heeft Deborah hier en daar gastmuzikanten ingezet. Somebody (somebodies) out there! De kracht van de jeugd is dat je volop je geschiedenis schrijft, en er nog zoveel mogelijke scenario's zijn. Er is nog iets van een tabula rasa, een onbeschreven blad. Waarom gaan dingen zoals ze gaan, zijn dingen zoals ze zijn? Voor ouderen liggen de antwoorden op waarom zaken gaan zoals ze gaan (de toekomst) vaak in het verleden, voor de jongeren ligt de toekomst "out there?!". En juist omdat iedereen - oud en jong - de oorzaak van het heden in de toekomst of minimaal het heden zoekt, is dit zo inspirerend! 13 nieuwe songs, waarvan er al 4 als videoclip op YouTube zijn gepost sinds afgelopen december. 

Is er iemand buiten? Oh nee, dit is niet degene die ik verwachte.... Hoe kan het ook anders, ik vind het een prachtig album, maar luister zelf.

Prachtig Deborah!

1. Somebody out There

2. Grand ami

3. What a World 

4. If you go

5. Time (her song)

6. Nothing lasts forever

7. Beautiful girl

8. Today

9. Pretty

10. Quand on dit au revoir

11. We're together

12. You and I

13. Je ne sais pas

Verloren Paradijs

Afgelopen weekend ben ik met mijn broers op stap geweest. We zien elkaar slechts één of twee keer per jaar. Een eenmaal platgetreden pad is moeilijk te verlaten. Indien in onze interacties met elkaar bepaalde rollen zijn ontstaan, kunnen we moeilijk elkaar en onszelf zien en tegemoet treden buiten de ingesleten rolpatronen. Als er onaangenaamheden, of zelfs fouten in ons handelen en de gedachten daarover ontstaan, blijken die keer op keer moeilijk te veranderen. Ze zitten ingeweven in onze geschiedenissen. We ervaren dan niet meer de beste vorm van onszelf of de ander in de ingesleten patronen. We merken dit vaak niet geleidelijk, maar plotseling' als een druppel die de emmer doet overlopen. Dit kan maken dat relaties uiteindelijk vastlopen of worden opgebroken.

Op individueel niveau merken we dat we slechte gewoontes moeilijk kunnen afleren. Een eenmaal aangeleerde niet optimale vingerzetting op de piano is bv bijna niet meer af te leren. Het probleem is, zoals Dickens zo mooi beschrijft in zijn beroemde Christmas Carol, dat we inderdaad de ketting die ons doen en laten gaat bepalen schakel na schakel smeden. Daardoor leer je een oude bok niet makkelijk een nieuw kunstje. Daardoor zijn bepaalde gewoontes en verslavingen soms zo moeilijk achter ons te laten en recidiveren sommige criminelen zo gemakkelijk na vrijlating. De macht der gewoonte.

Cells that fire together wire together, zo luidt breinregel nummer 1. En wat voor cellen in ons brein geldt, geldt evenzeer voor "geaggregeerde" niveaus: mensen die met elkaar optrekken, vormen elkaar. Broers en zussen onderling vormen mooie voorbeelden van elkaar vormende systemen, omdat hun levens en ontwikkeling gedurende de belangrijke eerste 2 decennia vaak nauw met elkaar verstrengeld zijn.

Als ik naar mijn broers kijk, zie ik dat we heel verschillend zijn, maar meer dan vroeger, zie ik ook dat we op elkaar lijken. Waarschijnlijk zijn broers en zussen geneigd de onderlinge verschillen te overdrijven. In systemen van min of meer gelijke elementen is individualiteit van essentieel belang, omdat het systeem anders slecht met nieuwe situaties om zou kunnen gaan, het zou tot passiviteit en stilstand (inertie) leiden. Broers en zussen ontwikkelen onderling eigen rollen, en die zijn altijd kenmerkend en liggen zo aan de basis van de individualiteit, of persoonlijkheid.

Met mijn broers zijn we in de voetsporen van onze opa's getreden, door een tocht op een Solex (rijwiel met hulpmotor) te maken. Juist omdat we al op jonge leeftijd door scheiding van onze ouders ophielden elkaar te vormen, zijn de patronen heel diep en ongepolijst. Van heel ver kwamen de herinneringen weer boven aan ons verloren paradijs, en de rollen die ons daarin zijn gaan aftekenen: de loyale, de durfal, de verbinder, de afwijkende enzovoort, enzovoort. De Solex rijdt met amper een liter benzine met gemak 80 km. Het gaat niet snel, maar we komen op alle gemarkeerde plaatsen: koffie, lunch, thee, en diner. Onze opa's hadden veel minder comfort en ook minder geld, maar nog wel meer natuur. De macht der gewoonte heeft de mens ook mondiaal in haar grip. Steeds meer comfort, voor steeds minder geld, tegenover steeds meer belasting van de planeet. Door jaren afstand te nemen, zie ik dat wij als broers meer op elkaar lijken dan we dachten. Ontroerd aanschouw ik flarden van ons verloren paradijs. Voor even zijn we de kinderen die we ooit waren. En dan is daar de angst om ook dit allemaal kwijt te raken. Ons paradijs heeft bescherming nodig; we kunnen niet doorgaan met onze belasting van de planeet. Ik wens u een hele fijne vakantie!

Het paard achter de wagen? De toekomst nu!

Vorige week kwam het zijdelings aan bod, toen we constateerden dat talentvolle jongeren heel hard werken om toegelaten te worden op een rock academie, terwijl verreweg de meeste "grote" popsterren nooit zo'n school hebben bezocht. Natuurlijk is het aandeel van popartiesten met een dergelijk diploma op zak de laatste decennia behoorlijk gestegen, maar de opleiding heeft veel aspecten van het paard achter de wagen, toch?

Toch niet! Het is maar hoe je het bekijkt. In zekere zin is onderwijs aan een rock academie misschien wel juist een van de verdedigbaarste vormen van hedendaags onderwijs. Mensen gaan er naar toe omdat ze echte skills willen leren, ze krijgen les van musici die liefde voor hun vak hebben en het onderwijs is optimaal ingericht om iemand met talent een stukje verder te helpen. Niet meer, maar ook zeker niet minder. Bovendien vertrekt de opleiding expliciet bij wat men buiten de academie al heeft ontwikkeld.

In de huidige samenleving valt enorm veel te leren. Veel meer dan vroeger is het een illusie dat we alleen op school leren, dat de ontwikkeling van vaardigheden en kennis alleen op school geschiedt. Het internet staat 24 uur per dag in alle talen van de wereld tot onze beschikking, kennisclips op zo'n beetje alle kennisterreinen van wiskunde tot rockgitaar en van natuurkunde tot borduren staan inclusief beoordelingen van "lotgenoten" ter beschikking. Terwijl we op school vaak nog te maken krijgen met die ene methode, die ooit (lang voor het internettijdperk) succesvol was. Hieruit spreekt weinig waardering en erkenning voor wat er buiten de school aan ontwikkeling en leren plaatsvindt. Terwijl bij een rock academie hetgeen buiten de academie plaatsvindt expliciet het uitgangspunt is. En laten we eerlijk zijn, het feit dat talentvolle studenten in de rij staan om naar binnen te mogen, zegt toch al genoeg?

Veel gevaarlijker is het als opleidingen altijd een monopolie positie hebben gehad, terwijl er in de snelle veranderingen die het internet tijdperk met zich meebrengt hele delen van het vak of beroep waartoe wordt opgeleid niet meer vanzelfsprekend zullen zijn. Anders dan bij een rock- of popacademie - waar aankomend studenten heel goed weten wat ze willen en wat ze er voor moeten doen - trekt dit studenten aan die net als hun ouders bv bankmedewerker, accountant, psycholoog of dokter willen worden. Maar wat deze beroepen inhouden tegen de tijd dat ze afstuderen, is minder makkelijk te voorzien dan lange tijd het geval was. Ook hier vindt leren lang niet meer altijd binnen school plaats en komen er steeds meer andere disciplines bij die aan de praktijk gekoppeld worden. Dus nogmaals, wellicht moeten we een voorbeeld nemen aan de rock- en popacademies, die zich niet alleen staande houden in een wereld waar opleidingen en beroepen minder vanzelfsprekend aan elkaar gekoppeld zijn dan voorheen, maar zelfs daarin floreren!

Een ander aspect vormt het techniekonderwijs, dat net als muziek- en kunstonderwijs zeer sterk gekoppeld is aan “uitvoerend” talent in een continu veranderende wereld, waarin technieken komen en gaan, soms in razendsnel tempo. Vooral ook op het niveau van het middelbaar beroepsonderwijs (niveau 2, 3 en 4) dreigen tekorten. Het technisch onderwijs zou net als het kunstonderwijs veel meer focus kunnen hebben op de (door-) ontwikkeling van technisch getalenteerden. Dat staat lang niet altijd gelijk staat aan goed in (exacte) schoolvakken; briljante monteurs deden het soms op school helemaal niet goed, net als sommige muzikale genieën! Meer en meer lijkt het dat deze talenten door onze maatschappelijke visie op onderwijs ("hoe hoger hoe beter") en vooral ook door ambitieuze ouders naar algemeen vervolgonderwijs worden gejaagd. In een dan bv met veel moeite behaald diploma bedrijfskunde, blijft het technisch talent hooguit gespaard voor een hobbyproject. Doodzonde!

In het kort, er valt behalve kritiek te hebben op Rock Academies in het bijzonder en meer in het algemeen het kunstonderwijs, vooral ook heel veel van deze opleidingen te leren. Iedere opleiding die claimt een monopoly op de toegang en kennis tot een bepaald vakgebied (beroepsgroep) te hebben, zal vroeg of laat ontwaken uit deze achterhaalde illusie. De wereld is veranderd. Als duidelijk is dat een opleiding niet de enige weg is naar een vak, maar studenten desondanks voor je in de rij staan, dan doe je goed: Hulde aan de rock academies!

Muziek en technologie

Afgelopen weekend ben ik samen met mijn vriend Hero naar Roger Waters (Pink Floyd) geweest. In de trein naar Amersfoort, vanwaar we per auto verder zijn gereden naar Amsterdam, ving ik een gesprek op tussen twee paar ouders die beide een kind hadden die naar de Rock Academy van een conservatorium wilde. De ene zoon, een drummer, was net afgewezen en hoefde ook niet meer terug te komen. Wat nu, drummen was zijn lust en zijn leven? De dochter van het andere stel zong, maar zou na haar Vwo eerst de vooropleiding doen en dat gaf dan weer "geen enkele garantie op toelating"...

Aangekomen in de Ziggodome, banen Hero en ik ons een weg naar de voorste rij van het balkon. Capaciteit 17.000 man, 4 dagen op rij uitverkocht. Roger Waters wordt dit jaar 75. Ik bedenk dat deze mannen nooit een conservatorium nodig hebben gehad.  De oude rockers zijn de inspiratie dat er überhaupt Rock Academies gekomen zijn. En kennelijk inspireren ze nog steeds! In hetzelfde weekend ging het filmpje Carpool Karaoke Paul McCartney (76 jaar) viraal en werd in enkele uren een paar miljoen keer bekeken.

Hoewel het vrije tijd was - ik heb enorm van de avond genoten - had het onverwacht meer met Brain & Technology te maken dan ik had verwacht. Eerst de technology. In de zaal was ter grootte van een paar aaneengeschakelde huiskamers een volledige "machinekamer" ingericht. Vanaf het balkon hadden we mooi zicht op talloze computers en beeldschermen en een legertje technici, net niet in laboratorium jassen. Tegen Hero grapte ik: "hadden ze nu maar wel al een Rock Academy gehad en gevolgd, dan konden ze het gewoon met een soundengineer achter een mengtafel af". Hero, die veel beter op de hoogte is met Pink Floyd en hun shows, verzekerde dat het spectaculair zou worden met kwadrafonische geluidseffecten, rondvliegende drones, lazershows en nog veel meer. Hij had niets te veel gezegd! Ik heb mijn ogen uitgekeken. Tegelijkertijd heb ik diep respect voor de (oude) mannen: dit is Healthy Ageing! 

Dan nu de Brain component. Tot aan the Wall was het gezellig: goed op elkaar ingespeelde popmusici brachten hun klassiekers met een zekere nonchalance, terwijl de licht- en geluid-show eromheen tot op de milliseconde was geprogrammeerd. Een ontroerend contrast tussen techniek en het af en toe zeker niet perfect "strak" musiceren op het podium, dat de human factor juist accentueerde. Vanaf "the Wall" werd dit ook de expliciete boodschap; de lading werd politiek: weersta de technocratie. "Resist" kwam met bloedletters op de schermen vergezeld met beelden van oorlog en strijd. Explosies waren rondom hoorbaar, we zaten midden in een slagveld, waarin beesten (pigs) "onze" menselijkheid probeerden te vernietigen. 

Na de pauze werd onder meer Trump vergeleken met het varken dat in Animal Farm (Orwell) de macht had overgenomen. Een groot varken zweefde door de zaal. Humaniteit moest de beestachtigheid overwinnen, met op de schermen: "fuck the pigs". AI is gevaarlijk, maakt doden op afstand mogelijk, en een paar kwade genussen zijn de oorzaak. 

Maar dieren maken geen oorlog en techniek. Gaat het devies "be human" niet juist precies de verkeerde kant op? Zoveel naïviteit had ik niet verwacht van een groep ervaren mannen die rockgoden geworden zijn juist doordat ze op het juiste moment op de juiste plaats waren. Zowel Trump als Waters en andere (pop)sterren danken hun faam aan de uitversterking die door techniek en massamedia mogelijk werd. Gelukkig eindigde de show met een prachtig liefdesliedje (Wait For Her).

In de trein terug zag ik alles nog eens terug in mijn hoofd. Ik dacht aan de ouders van het afgewezen kind en aan technologie en AI. Op de twee backing vocalisten na, zou waarschijnlijk noch Waters, noch zijn band worden toegelaten op een conservatorium. Asimov beschrijft in een van zijn boeken dat Shakespeare met een tijdmachine uit 1600 wordt opgehaald en gebracht naar een literatuurcollege over Shakespeare in de twintigste eeuw. Uitgerekend hij krijgt een vraag over wat met een bepaalde frase in een gedicht bedoeld wordt. De under cover Shakespeare antwoordt, waarop de professor hem geïrriteerd gebaart te zwijgen en hem afdoet als een dom boertje die niets van Shakespeare begrijpt. Juist in hun imperfecte skills tekenen Waters en zijn band heel humaan af tegenover de gemachineerde show. Door techniek is alles nu zo versneld, dat we geen tijdmachine meer nodig hebben: we zien het in één leven. 

Rest toch nog de vraag: zijn het de rockhelden van weleer die hun instrumentele vaardigheden niet hebben doorontwikkeld, of zijn de Rock Academies als paarden achter de wagen? Tegen de onbekende zoon en alle andere afgewezen en nog niet erkende talenten zeg ik: "laat de droom niet eindigen; Rock academie of niet, volg Waters: we don't need no education”. Just go for it, ik heb er van genoten!

Meer is nooit genoeg!

Afgelopen weekend heb ik de douchethermostaat kraan met douche vervangen. De keramische elementen waren stuk gegaan, waardoor de kraan was gaan lekken, en weken in een azijnbadje hielp niet meer. Vaak zetten dit soort klusjes mij aan het denken. De set die ik verving was "duurzaam", dat wil zeggen, veel zwaarder metaal en 3 keer zo duur als een goedkope set. Maar de keramische schijven gaan ook stuk, en vervanging van alleen het binnenwerk van de kraan is 2 keer zo duur als een nieuwe (minder) duurzame set. Als ik alle duurzame "gesloopte" elementen van topkwaliteit bij het afval zet, besef ik me dat duurzaam in dit geval alleen maar nog meer verspilling betekent.

Bij ons in huis staat de discussie over het verkleinen van onze ecologische voetafdruk dagelijks op het menu. Dit weekend, bijvoorbeeld, is mijn vrouw voor het hele gezin overgegaan op zeep en shampoo die niet in plastic flessen zit. Mijn jongste zoon is bezig met zijn profielwerkstuk over de milieuschade die de grootschalige vleesconsumptie met zich mee brengt. Zo blijkt bewuster vleeseten zoals onder meer werd gepromoot door de meat-free days actie (van ex-Beatle Paul McCartney) te werken: er wordt zo'n 20% minder vlees gegeten per hoofd van de bevolking dan 10 jaar geleden. Alleen worden er 10 % meer dieren voor de vleesconsumptie geslacht. Mensen willen als ze minder eten wel allemaal dat lekkere stukje, wat helaas per dier beperkt beschikbaar is. Mijn zoon is vegetariër geworden.

Vorige week donderdag had Saxion een grote tent afgehuurd op "het grootste kennisfestival van Nederland". Acht Saxion lectoren hielden samen met hun studenten een toespraak over smart Technology. Tussen de lezingen door liep ik het festivalterrein af. Wat een overdaad! In ieder hoekje en gaatje stond iemand te spreken, of zat iemand met een gitaar. Op de grote podia stonden de futurologen voor tussen de 5000 en 8000 euro hun gebakken lucht op te dienen. En weer trapte ik er in, en liep naar binnen in zo'n tent met een "hoofdact". En weer een volkomen inconsistent verhaal, waar het publiek zichtbaar van gediend was. De boodschap: "We moeten echt veranderen, want of we willen of niet, door de artificiële intelligentie zal de wereld meer veranderen dan ooit te voren, hoorde ik een publiekslieveling prediken". En hij kan het weten, want hij schrijft er elk jaar een bestseller over!

Eén refrein klinkt door in het kennisfestival: Meer is beter dan genoeg. Mijn collega's die echt onderzoek hebben gedaan en daar in de Saxion tent met hart en ziel over vertelden, kregen natuurlijk niet de aandacht die de "bekend van televisie" persoonlijkheden met hun "windowdressing" kregen. Mensen hadden per kaartje 200 euro betaald. Dan moet je toch de grootste schreeuwer wel even bewonderen, zodat je op een volgende verjaarspartij kan zeggen dat je naar hem toe bent geweest (vergeef me het seksisme, maar het zijn alleen mannen die zo schreeuwen).

Biologisch gezien is de mens een door schaarste aangedreven soort en eet hij zoveel mogelijk omdat het onzeker is, bv over wanneer er weer voedsel zal zijn. Cultureel gezien is deze schaarste-gedreven basis uitgebreid tot andere producten dan voedsel: we zijn verzamelaars. Rationeel weten we dat we minder moeten gebruiken om een duurzame toekomst te bereiken. Maar als we duurzamere artikelen kopen en die ook bij de volgende modegolf vervangen, volgt duurzaam slechts hetzelfde refrein: meer is beter dan genoeg. En dan versnelt dit alleen onze ondergang, zoals in de titel van het Heere Heeresma boek Hip, hip, hip voor de antikrist. Dat geldt ook voor onder meer de genoemde toename in de vleesproductie en voor de duurzame douchekraan. 

In een heel klein hoekje van het festival, heel stil, stond een Tiny Houses-stand. Ik stond daar een tijdje. Het verdiende zeker veel meer aandacht. Ik stelde voor dat de mensen van Tiny Houses de volgende keer een nieuwe tijdgoeroe zouden uitnodigen, bekend van televisie en elk jaar een boek. Ze antwoordden dat ze dàt niet konden betalen! Tot slot wil ik nog even terugkomen op de enige vrouw die momenteel ook volle zalen trekt, en dan niet alleen in Nederland, maar over de hele wereld: Kate Raworth. Econoom en Oxford professor, gespecialiseerd in nieuwe businessmodellen die onze toekomst echt moeten verduurzamen. Al mijn hoop is op haar gevestigd!